Sağlık Çalışanlarının Gıda Okuryazarlığı Düzeyinin Ev Dışında Yemek Tüketimi ve Besin Seçimine Etkileri: Diyarbakır Örneği

Abstract

Gıda okuryazarlığı düzeyi, bireylerin sağlıklı beslenme alışkanlıkları geliştirebilmeleri ve bilinçli besin seçimleri yapabilmeleri açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, sağlık çalışanlarının gıda okuryazarlığı düzeylerinin ev dışında yemek tüketimi ve besin seçimi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli ile gerçekleştirilen çalışmada gıda okuryazarlığının değerlendirilmesinde Kendini Algılayan Gıda Okuryazarlığı Ölçeği (SPFLS) kullanılmıştır. Çalışmaya Dicle Üniversitesi hastanelerinde görev yapan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 255'i kadın 140'ı erkek toplam 395 sağlık çalışanı katılmıştır. Veri toplama aracı olarak anket formu kullanılmıştır. Verisi değerlendirilen 395 anket sonucunda katılımcıların gıda okuryazarlığı puan ortalaması 85,00±14,95 olarak bulunmuştur. Gıda okuryazarlığı düzeyi; cinsiyet, gelir durumu, öğrenim durumu ve tercih edilen yemek türüne göre anlamlı farklılık göstermiştir (p<0,05). Kadın katılımcıların, geliri giderinden fazla olanların ve lisansüstü mezunlarının daha yüksek okuryazarlık düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. Balık ve deniz ürünlerini tercih eden katılımcıların okuryazarlık puanları daha yüksek bulunmuştur. Beden kütle indeksi ile gıda okuryazarlığı arasında negatif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir (r=-0,138; p=0,006). Katılımcıların sebze, meyve, tam tahıl ve kurubaklagil tüketim sıklıkları ile gıda okuryazarlığı toplam puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönlü ilişki (p<0,001); buna karşılık gazlı içecek ve hazır meyve suyu tüketimi ile gıda okuryazarlığı toplam puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir (p<0,001). Gıda okuryazarlığı düzeyi, beslenme örüntüsünü etkilediğinden sağlıklı bir topluma sahip olmak için bu konudaki bilincin geliştirilmesi konusunda kamu otoriteleri, akademisyenler, sivil toplum örgütleri yüksek bir gıda okuryazarlığı düzeyi oluşturmaya çabalamalıdır. Bu kapsamda; toplum sağlığının geliştirilmesindeki en temel gruplardan birisini oluşturan sağlık çalışanlarının gıda okuryazarlığı konularındaki bilgilerinin tazelenmesi ve güncel tutulmasının önemli olduğu ve desteklenmesi gerektiği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Gıda okuryazarlığı, Ev dışında beslenme, Yiyecek seçimi, Sağlık çalışanıFood literacy level is critical for individuals to develop healthy eating habits and make informed food choices. This study aimed to evaluate the impact of healthcare professionals' nutritional literacy levels on food consumption and food choices outside the home. The Self-Perceived Food Literacy Scale (SPFLS) was used to assess nutritional literacy in this study, which employed a screening model, a quantitative research method. A total of 395 healthcare professionals, 255 female and 140 male, working at Dicle University Hospitals participated in the study. A survey was used as the data collection tool. The average food literacy score of the 395 surveys was found to be 85.00±14.95. Food literacy levels showed statistically significant differences according to gender, income level, education level, and type of food preferred (p<0.05). Female participants, those whose income exceeded expenses, and those with postgraduate education had higher nutrition literacy levels. Participants who preferred fish and seafood also had higher scores. A statistically significant negative correlation was found between body mass index and nutrition literacy (r = -0.138; p = 0.006). A statistically significant positive correlation (p<0.001) was found between participants' consumption of vegetables, fruits, whole grains, and legumes and their total food literacy scores; however, a statistically significant negative correlation was found between soda and ready-made fruit juice consumption and their total food literacy scores (p<0.001). Because food literacy levels influence dietary patterns, public authorities, academics, and civil society organizations should strive to raise awareness on this issue to ensure a healthy society. In this context, it is crucial and necessary to support healthcare professionals, who constitute one of the most fundamental groups in improving public health, to refresh and update their food literacy knowledge. Keywords: Food Literacy, Eating Outside the Home, Food Choice, Healthy Worker