Bir Mektubun Düşündürdükleri: 1551’de Erzurum Beylerbeyi İskender Paşa’dan İran Hükümdarı Şah Tahmasb’a Gönderilen Mektubun Analizi

Abstract

Kafkasya’dan İstanbul’a göçen bir ailenin oğlu olan Sarı/Çerkes İskender (Paşa), çocuk yaşta saraya alındıktan kısa süre sonra Osmanlı askerî bürokrasisin zirvesine tırmanmış bir figürdü. Bundan öte her veçhesiyle sisteme adanmışlığını özellikle Van, Erzurum ve Diyarbekir eyaletlerinde gösterdiği eylemler ve inşa ettiği yapılarda kalıcı kılmıştı. Diyarbekir’de kurucusu olduğu vakfın sağladığı imkanlardan olmalı ki aynı adla anılan bir hanedanın da bânisi olmuş ve bunlar Amid’de hatırı sayılır bir gücün de taşıyıcısı olmuşlardı. Onun kişiliğinin ve inandığı değerlerin bir yansıması olan Şah Tahmasb’a hitaben kaleme alınmış mektubu, çalışmanın referans noktasıdır. Bu mektupta başta İskender Paşa’nın sahip olduğu değerlere, bunda çağdaşı olan Şah Tahmasb’ın yerine, Vilayat-ı Şarkiyye’deki sınır gerginliğine, mikro ve makro ölçekteki gelişmelerin analizine odaklanılmıştır. Mektubun daha önce herhangi bir yerde yayımlanmaması da bir başka tespit unsurudur.