Eski Mezopotamya Mitolojisinde Bizon/Boğa-Adam: Kusarikku

Abstract

Bu makalenin amacı Eski Mezopotamya mitolojisinde, kapıların ve geçitlerin koruyucusu olan ve aynı zamanda koruyucu iyi bir ruhu temsil eden bizon/boğa-adam figürünün kaynağını araştırmak ve bu melez varlığın mitolojide üstlendiği rollere ilişkin yazılı ve görsel kaynakları incelemektir. Nitekim bilindiği üzere mitolojik hikâyeler ve bu hikâyelerin kahramanları gerçek hayattan esinlenilerek kurgulanmışlardır. Bu doğrultuda, bizon/boğa-adam figürünün Eski Mezopotamya sakinlerinin hangi tarihsel, coğrafi ve sosyo-ekonomik gerçekliklerinden izler taşıdığı irdelenmiş ve buradan hareketle Mezopotamya toplumlarının yaşam koşulları ve hayata bakış açıları hakkında çıkarımlar yapılmaya çalışılmıştır. Çalışmada büyük ölçüde Batı literatüründen faydalanılmış ve boğa-adam tasvirlerinin kaydedildiği filolojik kayıtlara ve bu kayıtların derlendiği modern kaynaklara yer verilmiştir. Bu çalışmaların biri, Jeremy Black ve Anthony Green’in, “Gods Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia” adlı, sözlük tarzında hazırlanmış, “Eski Mezopotamya Mitolojisi hakkındaki kapsamlı eseri gelmektedir. Bir diğer çalışma, Hussein’in, “Bull Symbolism in Ancient Iraqi Thought” adlı, boğa sembolizminin Eski Mezopotamya’da ortaya çıkışı ve tarihsel süreçte yaşadığı değişimleri ele alan çalışmasıdır. Faydalanılan bir diğer çalışma ise Steinkeller’in, “Early Semitic Literature and Third Millennium Seals with Mythological Motifs”, başlığına sahip, 3. binyıldaki, üzerinde başka mitolojik varlıkların yanı sıra kusarriku motifleri de bulunan mühürler hakkında yazdığı eseridir. Bu çalışma aynı zamanda, kusarikku sözcüğünün kökeni hakkında da değerli bilgiler sunmaktadır. Braun-Holzinger’in, “Apotropaic Figures at Mesopotamian Temples in the Third and Second Millennia” adlı, MÖ 2. ve 3. binyıllarda Mezopotamya tapınaklarındaki koruyucu figürlere odaklanan makalesi, yine boğa-adam figürünün söz konusu binyıllardaki değişim süreci hakkında önemli bilgiler vermektedir. Ayrıca kusarikkunun kanatlı-boğa/lamassuya dönüştüğü Yeni Asur Dönemi’ndeki mimari ve sanattaki gelişmeler hakkında Sevin’in, “Yeni Asur Sanatı” adlı kitabından faydalanılmıştır.