Dini Metinler ve Akıl: Analitik Bir Çalışma

Abstract

Bu çalışma metin-akıl bağlamında Müslümanların dini metinlerle olan problematik ilişkiyi ele alacaktır. Problemi metin tasallutu kavramıyla betimlemeye çalışacaktır. Bilindiği gibi İslâm ilimlerinde beyan edebiyatının hakimiyeti bariz biçimde göze çarpmaktadır. Bu da başta Kur’ân ve hadis olmak üzere dini metinlerin yorumunda literal anlamın ağırlık kazanmasına neden olmaktadır. Bu durum yorumlamada aklın rolünü kısmakta ve metnin anlamını sonraki zamanlara taşınmasına mâni olmaktadır. Mutlak anlam arayışlarının sorunlarına ve örneklerine değinecek olan bu çalışma, sözün maksadına yönelik bir yorumlama biçimini savunacaktır. Çalışmanın amacı Müslümanların dini metinleri yorumlamada yaşadıkları sorunları gösterip metinlerle aklı temel alan sağlıklı bir ilişki kurmak ve ilahiyat akademiyasının metin tasallutu kavramıyla ifade edilen sorunu tartışmaya açarak katkıda bulunmaktır. Çalışmada metnin akla tasallut ettiğine dair İslâmi ilimler literatüründen ve tarihsel uygulamalardan örnekler verilecektir. Hedef tarihsel verilere dayanarak analitik bir yöntemle çağdaş insanın dini metinlere karşı olan ilgisizliğini sorgulamak ve sözün maksadını ön plana çıkarmaktır. Bu amaçla metinlerin aklı tasallut altına almaya izin veren yaklaşım biçimleri ele alınacak ve bunun önüne geçmenin yolları önerilecektir. İnsan arzularına göre metni yorumlama endişesi, akla güvensizliğin mazereti sayılamaz. Metnin tasallutuna karşı ve anlamanın keyfiliği sorununu çözmek için akla üç unsurun eşlik etmesi önerilebilir: tarihsel bilinç, Kur’ân’ın temel değerleri ve Islah etme ve ifsattan kaçınma hedefi… İman etmiş bir akıl, bu üç unsuru gözettiğinde keyfilik endişesine karşı tedbir alabilir.