Zamana Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme ve Müşteri Karlılık Analizi: Bir Üretim İşletmesinde Uygulama

Abstract

Günümüz iş dünyasında artan küresel rekabet, çeşitlenen müşteri beklentileri ve kaynak kullanımının stratejik önemi, işletmelerin doğru ve güvenilir maliyet bilgilerine duyduğu ihtiyacı artırmaktadır. Geleneksel maliyetleme yöntemleri, özellikle dolaylı maliyetlerin yükseldiği ve üretim süreçlerinin karmaşıklaştığı durumlarda yetersiz kalmaktadır. Bu bağlamda, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM) yöntemi, maliyetleri faaliyetler temelinde analiz ederek daha gerçekçi sonuçlar sunmaktadır. Ancak uygulama sürecinin karmaşıklığı ve zaman alıcılığı nedeniyle bazı sınırlılıklar taşımaktadır. Bu sınırlılıkları aşmak amacıyla geliştirilen Zamana Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (ZDFTM) sistemi, FTM'nin prensiplerini koruyarak süreci sadeleştirmekte ve maliyet hesaplamalarını faaliyetlerin gerçekleştirilmesi için harcanan süreye dayandırmaktadır. Bu araştırmada, metal sanayi sektöründe faaliyet gösteren bir üretim işletmesinde Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM) ve Zamana Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (ZDFTM) yöntemleri karşılaştırılmıştır. Mart 2025 dönemine ait veriler kullanılarak yapılan analizlerde, FTM'de tüm kapasitenin kullanıldığı varsayılmış, ZDFTM'de ise fiili kapasite dikkate alınarak atıl kapasite maliyet dışı bırakılmıştır. Anahtar Kelimeler: Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Zamana Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Müşteri Kârlılık Analizi, Maliyet Yönetimi, Stratejik Karar AlmaIn today's business environment, increasing global competition, diversified customer expectations, and the strategic importance of resource utilization have amplified the need for accurate and reliable cost information for companies. Traditional costing methods have become insufficient, particularly in cases where indirect costs are rising and production processes are becoming more complex. In this context, the Activity-Based Costing (ABC) method provides more realistic results by analyzing costs based on activities. However, it carries certain limitations due to its complexity and time-consuming implementation process. To overcome these limitations, the Time-Driven Activity-Based Costing (TDABC) system was developed, simplifying the process while maintaining the principles of ABC and basing cost calculations on the time required to perform activities. In this study, the Activity-Based Costing (ABC) and Time- Driven Activity-Based Costing (TDABC) methods were compared in a manufacturing company operating in the metal industry. Using data from March 2025, the analysis assumed full capacity utilization under the ABC system, whereas in the TDABC system, actual capacity was considered, and idle capacity was excluded from the cost calculations. Keywords: Activity-Based Costing, Time-Based Activity-Based Costing, Customer Profitability Analysis, Cost Management, Strategic Decision Making