Tezler

Permanent URI for this communityhttps://hdl.handle.net/20.500.12514/10329

Browse

Now showing 1 - 13 of 13

19. yüzyılın ikinci yarısında Siird (1847-1900)
(2021) Ayhan, Recep; Gümüş, Ercan
The aim of this study was to investigate the judicial, administrative-physical, social, and economic structure of Siird in the second half of the 19th century. Data collection was achieved using sharia court records, Ottoman archive documents, yearbooks, travel books, and Diyarbekir Vilayet Newspaper as well as research works. Of these, sharia court records, which provide significant data for city history research and contain important information regarding the judicial, administrative, social and economic life of cities, were the primary sources of the study. The records indicated that the regulations enacted after the Tanzimat period paved the way for the establishment of new institutions in many fields in Siird. Additionally, the administrative structure of the city also underwent numerous changes as a result of these regulations. The center of Siird sanjak was governed by the district governors and tenants, and the districts were governed administered by administrators and district governors. In addition to foundation works such as mosques, masjids, madrasahs, zawiyas, tombs, inns, fountains, there were also hammams and bazaars in the city. In Siird, several non-Muslim elements such as Armenians, Chaldeans, Syrians-Jacobeans, Catholics, Protestants Christians and Yezidis used to live besides Muslims (Kurds, Arabs etc.). In Siird, which held different ethnic and religious elements within its borders, Muslims and non-Muslims lived together in peace and tolerance; and they established relations in many fields. However, the Armenian upheavals occurring in 1895 caused these positive relations to be damaged. Due to the common living culture that Muslims and non-Muslims constituted together, from time to time, individual and mass conversions were witnessed. In Siird whose economy depends on agriculture and raising livestock, the trade of agricultural, animal and weaving products were performed; and these products were marketed both in the home market and outer market.
19. yüzyılın ilk yarısında Hakkâri'de idârî ve sosyal yapı (1800-1850)
(Mardin Artuklu Üniversitesi, 2022) Ülke, Cemal; Özcoşar, İbrahim
Hakkâri ve çevresinin içinde bulunduğu bölge, Çaldıran Savaşı'nın ardından 1548 yılında Osmanlı hâkimiyetine girmiş ve Van Eyaleti'ne bağlı hükûmet sancaklar statüsünde Osmanlı idârî yapısı içerisinde yer almıştır. Daha sonra bölgenin kontrolü Van beylerbeyi aracılığıyla yerel güç unsurlarından Şenbu hanedanına verilmiştir. Şenbu hanedanı, 19. yüzyılın ilk yarısına doğru uygulanmaya çalışılan Tanzimat'ın merkezîleşme politikalarına kadar Hakkâri'nin kontrolünü ellerinde bulundurmuştur. 19. yüzyılın ilk yarısında başlayan merkezîleşme çabaları, Osmanlı Devleti'nin uç bölgelerindeki yerel beyler/mîrler tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Merkezileşme politikalarının ısrarlı bir şekilde uygulanması, devletin uç bölgesinde hâkimiyeti elinde bulunduran mîrlerin isyanına neden olmuş ve bu süreç emirliklerin tasfiye edilmeleriyle sonuçlanmıştır. Emirliklerin lağvedilmesinin hemen ardından 1847 yılında; Diyarbekir, Cizre, Van ve Hakkâri'yi kapsayan bölgede "Kürdistan Eyaleti" kurulmuştur. Eyaletin tesis edilmesiyle birlikte Hakkâri'nin de içinde bulunduğu bölgede Tanzimat uygulanmaya başlanmıştır. 1849 yılında bölgede ikamet eden son Hakkâri Mîri Nurullah Bey'in de sürgüne gönderilmesinin ardından, aşiretli-aşiretsiz Kürt ve Nasturilerin yoğun bulundukları Hakkâri, Kürdistan Eyaleti'nden ayrılarak "Hakkâri Eyaleti" olarak yeniden teşkilatlandırılmıştır. Hakkâri Eyaleti'nin kurulmasıyla beraber bölgede Tanzimat'ın uygulanma alanı daha da genişlemiş ve Hakkâri'ye ilk defa merkezden memurlar gönderilmeye başlanmıştır. Osmanlı Devleti, memurların "dirayetli ve vukuflu" olmalarına özen göstermiş ve yerel güçleri de Hakkâri yönetimine dahil etmişse de sorunlar/çatışmalar son bulmamış, idârî bir boşluk meydana gelmiştir. Kürt beylerinin/mîrlerinin tasfiye edilmelerinin ardından ortaya çıkan bu idâri boşluk, seyyidler/şeyhler tarafından doldurulmaya başlanmıştır. Bu bağlamda, "19. yüzyılın ilk yarısında Hakkâri"nin idârî ve sosyal yapısı"na odaklanan çalışma, Osmanlı arşiv belgeleri ışığında Tanzimat sonrası merkezileşme politikalarının Hakkâri ve çevresine etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. 19. yüzyılın ilk yarısında Hakkâri, tarih disiplini içerisinde şimdiye kadar bir bütün olarak incelenmemiş ve bu yönde bir boşluğun olduğu görülmüştür. Bu yöndeki boşluğu doldurmayı hedefleyen çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Hakkâri Emirliği'nin tarihçesi; ikinci bölümde Tanzimat Fermanı'nın Hakkâri ve çevresinde etkileri ve sonuçları; üçüncü bölümde ise Hakkâri'nin etnik, sosyal ve dini kimliğini oluşturan aşiretler/konfederasyonlar ele alınmıştır.
19.yüzyılın ikinci yarısında Siverek (Şehir, mekân ve insan)
(2017) Akman, Ekrem; Özcoşar, İbrahim
The aim of this study is to reveal the management, urban life and social life of the second half of 19th century 's Siverek which is a classical district center under the domain of Ottoman. Siverek is an Ottoman / İslam city which has a castle made of soil, mosques, Turkish baths, inns, bazaars and hostels dating back before islamic domain. It is a humble city with its flat roofed and adjacent houses shaped by the living conditions that are suitable to the physical structure of the area's geography and climate, with its narrow and inordinatestreets and neighbourhoods in which different religions' members stay. In the second half of 19th century, city's social management, politic and society life have been investigated through records and archive documents. Apart from the social, management and judicial reflections of the reforms and first constitutionalist period in the city, those persons'daily lives (women, men, craftsmen, patients, prisoners and members of religious communities), whose voice and colors haven't been heard, have been investigated and Siverek's streets and bazaar have been focused. As Siverek is in an area that is surrounded by tribes which are assumed as source of power, the relaions of these tribes with the government and loyal people are among important topics of this study.
214 Numaralı Mardin Şer'iyye Sicili'nin Transkripsiyon ve Değerlendirmesi
(2025) Birkan, Eyyup; Dilmen, Mehmet; Atayoğlu, Şemsettin; Akman, Ekrem; Dinç, Fasih
Bu çalışmanın konusu 214 numaralı Mardin Şer'iyye Sicil Defteri'nin transkripsiyon ve değerlendirilmesidir. Çalışma 214 numaralı Mardin Şer'iyye Sicil Defteri'nde 27 Zilhicce 1308/3 Ağustos 1891 ile 13 Cemaziyelevvel 1309/15 Aralık 1891 tarihleri arasında şer'iyye mahkemesine gelen daha çok aile, miras, vesayet, vekâlet, alım-satım ve tarla davalarını kapsamaktadır. Sicil defterinde Mardin'in mahalleleri, çarşıları, önemli vakıf yapıları, köyleri, nahiyeleri ve çevredeki yer adları hakkında önemli bilgiler bulunmaktadır. Transkripsiyonu yapılan defterde ayrıca ailevi problemler ve satış davalarına konu olmuş şehirde yaşayan aileler, evlerde kullanılan eşyalar ve kadınların mal varlıkları yer almaktadır. Bu çalışmanın amacı şehir tarihine önemli katkılar sağlayan mahkeme kayıtlarının transkripsiyonunun yapılarak araştırmacıların hizmetine sunulmasıdır. Böylece şehrin sosyal ve ekonomik yapısı, demografisi ve mekân gelişimi hakkında birincil kaynak olarak önemli bir katkı sunulmuş olacaktır.
577 (3774) numaralı Diyarbekir şer'iyye sicili (Değerlendirme ve transkripsiyon)
(Mardin Artuklu Üniversitesi, 2021) Arslan, Hikmet; Bilgin, Feridun
Şer'iyye sicilleri, Osmanlı tarihinin aydınlatılması açısından birincil kaynaklardır. Bilhassa, sosyo-ekonomik, sosyo-kültürel, dinî ve siyasî birçok konunun aydınlatılması amacıyla bu defterlerin önemi her geçen gün artmaktadır. Çalışmamıza mesned teşkil eden 577 Numaralı Diyarbakır Şer'iyye Sicili defteri XIX. asrın son çeyreğindeki mahkeme kayıtlarını ihtivâ etmektedir. 577 numaralı defter 16 varak ve 68 hükümden oluşmaktadır. Defterdeki en erken tarihli hüküm 1135 (1723) tarihlidir. En son ise, 1269 (1853) tarihli hüküm yer almaktadır. Defterdeki hükümler çoğunlukla verâsetle ilgili olmasına rağmen, evlilik, boşanma, yol tamiri ve başka şehirlere göçler, yaralama ve gasp suçlarına ilişkin mehkeme kararları da yer almaktadır. Bu kararlar, dönemin sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel yaşamına ışık tutmaktadır.
(8276 nolu Temettûât Defterine göre) XIX. yüzyılda Savaştepe'nin ekonomik ve sosyal durumu
(2016) Gültekin, Müfit; Bilgin, Feridun
With Tanzimat, Ottoman Empire started a process of reconstruction and a fundamental differentiation. In this avenue, it was decided to register for determining the public revenue and to tax everyone with no exception based on income level to generate a powerful financial administration. The first register to determine real estate, land and animal wealth of Ottoman nationals was conducted in H. 1256 / M. 1840, while the second one was done H. 1260 / M. 1844-45. The notebook series these registers wererecorded were named Temettûât Registers. Temettûât Registers provide researchers with a wide range of information involving the time period the register was conducted, the real estate and land individuals own, occupation types, incomes, family names and individual names. In this study, Ivrindi Temettutat Register which is cataloged as ML. VRD. TMT. d 08276 has been analysed. The analysis of the data obtained after transcription of the Temettûât register, revealed detailed information about social and economic status of Giresun'un the mids of XIX. century. Key Words:Temettûât, Giresun, Savaştepe, Social and Economical Status
Alî Emîrî'nin Levâmi'u'l-Hamîdiyye'si (İnceleme-metin)
(2019) Ekinci, Hasan; Oktay, Adnan
Ali Amiri was an important poet, librarian, literature historian, biography and tazkira writer in 19th century of the Turkish literature and cultural life. Diwanu Lugati't-Turk is the oldest, masterpiece and unique treasure of the Turkish language and culture. Ali Amiri revealed this treasure to the world of the science. He lived between 1857-1924, and wrote a large number the book. His one of the most important book was the Lewami'u'l-Hamidiyya. This book includes the historical poems which praise to 2nd Abdulhamid and to congratulate to him for come to the power. The main subject of the constitution of this thesis is the creating the transcribed text and the review of the Lewami'u'l-Hamidiyya. Thesis review section is formed together with introduction of the work and the figure, language, spelling (orthographic), stylistic and thematic reviews. As a result of these reviews beside of the correct information some reliable assessments are given about the work. Also some information about outlined biography of Ali Amiri and about his work was provided in this study. On the other hand poet's thoughts about Abdulhamid was studied and analyzed. With this study making the literary review and creating the transcribed text of the Lewami'u'l-Hamidiyya was aimed. Also with this study finding out of the properties of verse of this work, and the determining the location and importance of in its own literary type was intended. The manuscript and published work reading, comparison, analysis, explanation methods are used in this study.
II. ABDÜLHAMİT DÖNEMİ HAPİSHANELERİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ VE UYGULAMALARI
(2018) PARLAKOĞLU, GİZEM; Polat, Ziya
Hapishane günümüzün en çok tartışılan ve merak edilen konularından biridir. Kimse hapishaneye girmek istemez fakat herkes içerideki hayatı merak eder. Bu yüzden hapishaneyle ilgili veya hapishanede çekilen birçok dizi ve film vardır. Yakınları bir şekilde hapishaneye düşmüş insanlar, içerideki yaşamı merak eder ve yakınlarının insanca bir yaşam sürdüğünden emin olmak isterler. Günümüzde gerek siyasi, gerek sosyal nedenlerden dolayı hapishaneler sıkça gündeme gelmeye başlamıştır ve daha uzun yıllar gündemden düşeceğe benzememektedir. Hapis, kişinin belli bir yere kapatılması esasına dayanır. Osmanlı Devleti’nde bu yerler genellikle zindanlar, mahzenler ve sürgün amacıyla kullanılan kaleler olmuştur. Tanzimat Fermanı’yla birlikte günümüzdeki anlamıyla “hapishane” denilen yerler yapılmış ve hapishaneler modernleşmeyle bağdaştırılmıştır. Bunun için özellikle II. Abdülhamit döneminde hemen hemen her kazaya hapishane yapılmış, var olanların da ıslahı için çalışılmıştır. Atölyeler ve kütüphaneler açılarak hapishaneler birer ıslah merkezi haline getirilmek istenmiştir. Buna rağmen sağlık koşullarının elverişsizliği, hapishanelerin doluluk oranının haddinden fazla olması gibi sebeplerle firarlar ve ölümler yaşanmıştır. Ayrıca dönemin koşulları ve mali yetersizliklerden dolayı istenilen ıslahatların çoğu hayata geçirilememiştir. Böylelikle Osmanlı Devleti, Türkiye Cumhuriyeti’ne koşulları yetersiz olan birçok hapishane bırakmak zorunda kalmıştır.
MEWLIDÊ MELA EHMEDÊ XASÎ: “MEWLIDUɔN-NEBIYYIɔL-QUREYŞIYYÎ” (METN-WEKENITIŞ)
(2015) Yergin, Mehmet; Acar, Hayrullah
Mela Ehmedê Xasî, bêntareyê nêmeyo diyin yê seserra 19ine û nêmeyo verên yê seserra 20ine de cuyayo. Miyanê Edebiyatê Kurdkî yê Klasîk de, goreyê zanayîşanê ma yê ewroyînan, eserê kurdkiya zazakî yê nuştekî zî nê serran de ameyê dayene. Mela Ehmedê Xasî no dem de Edebiyatê Kurdkî yê Klasîk de bi hawayêko serkewte rîpelêko newe û zazakî akerdo û helqaya verêne yê Edebiyatê Kurdkiya Zazakî yê Klasîk viraşta. Na xebata ma ya ke nameyê ci Mewlidê Mela Ehmedê Xasî: Mewliduɔn- Nebiyyiɔl-Qureyşiyyî (Metn û Wekenitiş) yo de yew destpêk û hîrê beşî estê. Beşê destpêkî de mewlid û tarîxçeyê mewlidî ser o ameyo vindertene. Beşo yewin de cuya Mela Ehmedê Xasî ser o ameyo vindertene û eserê ci daşinasniyayê. Beş diyin de Mewlidê Mela Ehmedê Xasî, hetê şeklî ra wekeniyayo. Beşo hîrêyin û peyên de zî hîrê nusxeyê mewlidî ke ma peyda kerdî pêveroniyayê û ca diyayo metnê mewlidî yê bitenqîdî. Mewlidê Mela Ehmedê Xasî ke yew mesnewî yo, waziyayo ke bi no hawa biresniyo metnêko pêt û sexlem. Mewlidî de weznê erûzî bi hawayêko serkewte tatbik biyo û seke zafê mewlidan de gureniyayo Mewlidê Mela Ehmedê Xasî de zî behrê remeli ra qaliba “Facilatun / facilatun / facilun” gureniyaya. Heto bîn ra hunerê edebiyan ra zafê ci biwestayî gureniyayê. Metnê mewlidî de ziwanêko herikbar û zelal gureniyayo. Seba ke mewlid eserêko dînî yo, bi hawayêko tabî zaf ca diyayo çekuyanê ke kokê xo fariskî û erebkî yê. Çekuyê ke tirkî yê, seke çin bê zaf tayn ê.
TARİH-İ KURD ADLI YAZMA ESERİN ÇEVİRİSİ VE DEĞERLENDİRMESİ
(2018) AÇAR, CAFER; Vali, Shahab
Bu çalışma Muhammed Şerif Kadı tarafından XIX. yüzyılın başlarında Farsça kaleme alınan Tarih-i Kurd adlı eserin çeviri ve değerlendirmesinden oluşmaktadır. Eser genel olarak Erdelan Emirliği'nin ve bu emirliğin başkenti olan Senendec şehrinin tarihini ihtiva etmektedir. Bunun yanında Erdelan Emirliği'nin komşu Baban Emirliği ile olan ilişkileri ile Osmanlı ve İran devletlerinin birbirleriyle olan münasebetleri de eserde yer bulmaktadır. Erdelan Emirliği'nin kuruluşundan 1813 yılına kadarki olayları kronolojik bir sırayla aktaran müellif, XVIII.yüzyılın ortalarından sonra cereyan eden hadiselerin birebir tanığıdır. Bu çalışmada ayrıca Tarih-i Kurd adlı eserin ortaya çıktığı tarihsel-sosyolojik arka planın anlaşılabilmesi için İran coğrafyasında şekillenen Kürt tarihi yazma geleneği de irdelenmiş ve Erdelan Tarih Okulu olarak adlandırılan mektebin tarih yazıcılığı ve ortaya koyduğu eserler tartışılmıştır.
TASAVVUF VE İLMİ BİRLEŞTİREN BİR KURUM OLARAK MEDRESELER (19. VE 20. YÜZYILLARDA NORŞİN MEDRESESİ ÖRNEĞİ)
(2017) ÇELİK, MEHMET; Gümüş, Ercan
Bölgemizde medreselerin varlığı Büyük Selçuklu Devleti veziri Nizamülmülk dönemine dayanır. Bin yıla yaklaşan medrese geleneği Mevlana Hâlid’in bölgeye gelmesiyle başka bir hüviyet kazanmıştır. Kadiri ve diğer tarikatları da tesiri altına alan Mevlana Hâlid bölgede yeni bir anlayışın meydana çıkmasını sağlar. Medrese ve tekkeyi bir çatı altına alarak “zülcenaheyn” anlayışının önderi olur. Mevlana Hâlid, âlim olmak şartıyla tasavvufa girmek isteyen kişileri tasavvufi terbiyeden geçirerek halifelik verir. Bu halifeleri çeşitli bölgelere göndererek kendi tarikat ağını oluşturur. Hâlid’in 1811 yılında buralara geldiği sırada Osmanlı Devleti çalkantılı bir dönem geçirmektedir. Bu çalkantılı dönem Hâlidîyye tarikatının rahatça büyümesine ve yayılmasına imkân sağlar. Tarikat kısa bir süre içinde kurumsallaştığı bölgede ve Osmanlı Devleti’nde “lider tarikat” konumuna gelir. Seyyid Sıbğatullah-i Arvasi’nin halifesi olarak şeyhliğe başlayan Abdurrahman-i Tahi, kısa bir süre içinde bölgede hâkimiyet kurar ve Norşin’in bir tarikat ve ilim yuvası haline gelmesini sağlar. Tahi, Norşin’de bir yandan medrese eğitimi verirken bir yandan da tekkede irşat faaliyetlerinde bulunur. Tahi’den sonra Norşin Medresesinin başına geçen seydalar da bu yeni tarzın gelenekselleşmesi için uğraş gösterir. Nihayetinde “Norşin bir medrese olduğu kadar bir tekkedir” ifadesi vücut bulur. Bölgede ilmi ve tasavvufi manada liderlik misyonuna erişen Norşin, çok sayıda öğrenci yetiştirmekle birlikte bölgedeki il, ilçe ve köylere de halifeler göndermek suretiyle bölgede en etkili okul konumuna yükselir. Cumhuriyetin ilanından sonra Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile medreseler başta olmak üzere diğer dini müesseseler de baskı altında kalır ve birçoğu kapanır. Ancak Norşin Medresesi tüm baskılara rağmen kapanmamış günümüze kadar varlığını devam ettirmiştir.
Transcription and Evaluation of the Sharia Register of Derik Court No. 272 M. (1905-1910), H. (1322-1327)
(2025) Çakmak, Zeki; Erkar, Emre; Akman, Ekrem; Çiftçi, Erdal
Bu çalışma, 272 numaralı Derik Şer'iyye Sicil Defteri (H.1322-1327 / M.1905-1910) transkripsiyonu ve değerlendirmesidir. Çalışılan defterdeki belgeler, şehrin ailevi, sosyal ve ekonomik durumunu yansıtan konuları içermektedir. Bu konular; nikâh akdi (evlenme) ve boşanma, mehir, tereke, vesayet, kefalet gibi farklı toplumsal davaları kapsamaktadır. Ekonomik yaşamla ilgili olarak da miras paylaşım kayıtları, alışveriş, satış davaları, şehirde yapılan masraflarla ilgili bilgiler bulunmaktadır. Bölgenin yer adları ile Müslim-gayrimüslim şahıs veya ailelerin isimlerinin bu defterlerde yer alması, şehrin demografisi hakkında önemli ipuçları vermektedir. Böylece, o dönemde Diyarbekir vilayetinin bir kazası olan Derik özelinde, birinci el bir kaynağın yol göstericiliğinde şehir tarihçiliğine katkı sağlanmış olacaktır.
XIX. YÜZYIL BEYT'ÜL MAKDİS'İNDE (KUDÜS-İ ŞERİF SABCAĞI'NDA)YABANCI NÜFUZU: KUDÜS'TE İNGİLİZ KONSOLOSLUĞU'NUN KURULUŞU
(2018) YİĞİT, EMİNE; Awaısı, Khalid El-
…

Browse

Browsing Tezler by Subject "19. Yüzyıl"