Parnasyen ve Sembolist Şiirin Bir Yansıması Olarak Servet-i Fünûn Şiirinde “Titrek Görüntü”

Abstract

Tanzimat Dönemi ile birlikte Avrupaî anlamda siyasi, kültürel, toplumsal yenilik ve değişiklikler meydana gelir. Bu yenilik ve değişiklikler dönemin aydınlarının düşüncelerini aktarmada bir araç olarak gördükleri yeni Türk edebiyatına da tesir eder. Söz konusu etkilerin başında Türk şair ve yazarlarının özellikle Fransız edebiyatından yaptıkları tercümeler ile Fransız edebiyatının klasik, romantik ve realist sanatçılarını tanıma imkânı bulup yüzünü uzun yıllar Fransız edebiyatına çevirmesi gelir. Bahse konu etki bilhassa Fransız şiirinin etkisiyle gelişen bir edebiyat anlayışını benimseyen Servet-i Fünûn Topluluğu’nda (1896-1901) görülür. Zaman içinde Servet-i Fünûn şairleri Fransız parnasyen ve sembolistlerin etkisiyle özgün imajlar kullanmaya başlarlar. Fransa’da 1860’larda parnasizm ve hemen ardından 1880’lerde başlayan sembolizm akımlarının Servet-i Fünûn şiirini derinden etkilediği bilinen bir gerçektir. Özellikle Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin’in şiirlerinde dikkati çeken özgün imajlar, kendilerinden etkilenen sanatçılarda da belirgin bir şekilde görülür. Servet-i Fünûn sanatçılarının bu girişimiyle eski şiirin kalıplaşmış ve sıradanlaşmış ortak sayılabilecek mazmunlarının artık geride kaldığı söylenebilir. Avrupaî Türk şiiri, Divan ve Tanzimat Dönemi şiirlerinde görülen klişeleşmiş ve idealize edilmiş tabiat anlayışının aksine yeni bir tabiat anlayışı ortaya koyar. Bu değişim ile birlikte tabiat, bir taraftan daha realist bir çizgide gelişirken diğer taraftan realist tablolaştırma yoluyla hareketli değil, donuk resimler üzerinden işlenmeye başlanır. Alışık olunmayan imajlar kullanmayı tercih eden Servet-i Fünûn şairlerinin (Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin, Süleyman Nazif, Ali Ekrem, Faik Ali, Hüseyin Siret ve Celal Sahir) genellikle ortak imajlar kullandıkları görülür. Bu imajlardan biri de “titrek görüntü” imajıdır. Bu çalışmada Servet-i Fünûn şairlerinin “titrek görüntü” (titrek imaj) ve bu imajın neden yoğun biçimde kullanıldığı konusu üzerinde durulacaktır.