İsrail'in Ulusal Kimlik İnşasında Müzelerin Rolü: Kudüs Eski Şehir'deki Müzeler

Abstract

Bu tez çalışması İsrail'in ulusal kimlik inşasında müzelerin oynadığı rolü ele almaktadır. 230'dan fazla müze ile İsrail, dünyada kişi başına düşen müze sayısı bakımından en yüksek orana sahip olan devlettir. Çalışmada bölgedeki müze yoğunluğunun başlıca sebepleri araştırılmış ve bu sebepler arasında en kapsayıcı ve önemli unsurun 'ulusal kimlik inşası' olduğu kanaatine varılmıştır. 1800'lü yılların ortaları itibariyle Filistin topraklarında sömürgeci faaliyetlerin başlatılması, akabinde gelen Yahudi göçleri ve ardından 1948'de İsrail Devleti'nin kuruluşu ile devam eden süreç, bölgede bir kimlik krizine yol açmıştır. 48 sonrası kurulan yerleşim müzeleri, topluluk müzeleri, holokost müzeleri, arkeoloji müzeleri gibi çeşitli müzeler, kimlik krizine çözüm noktasında bir propaganda ve ulus inşa aracı olarak işlev görmüştür. İsrail'in kuruluşundan itibaren bölgedeki kimlik krizinin çözümü noktasında faaliyet gösteren müzeler, İsrail'in Yahudi ulusal kimliğinin inşasında son derece aktif bir rol oynayarak, Yahudi toplumunu tek bir İsrailli kimliği altında birleştirmeye çalışmıştır. Müzelerde sergilenen ulusal hikâyeler ve ulusal sembollerle Yahudi toplumunun kimliğinin şekillendirilmesi amaçlanmıştır. 18. yüzyılın ortaları itibariyle bölgede sömürgeci faaliyetler kapsamında başlatılan arkeolojik çalışmalar tezin söylemini destekleyecek bir alan olarak, müzecilik faaliyetleriyle birlikte ele alınmıştır. Nitekim İsrail müzelerinin İsrail'in ulusal kimlik inşasında önemli bir rol oynadığı gerçeği arkeolojik çalışmalar için de geçerli bir durumdur. Ülkenin en yoğun arkeolojik kazıya maruz bırakılan Kadim Kudüs (Eski Şehir) bölgesi, İsrail'in ulus inşası bağlamında mekânsal ve tarihsel olarak en önemli role sahip olan bölgedir. Tezin odak noktasındaki çalışma alanı Eski Şehir ile sınırlandırılmış ve bölgenin müzeleri araştırmaya tabi tutulmuştur. Eski Şehir bölgesinde yer alan 10 İsrail/Yahudi müzesi içerisinden örneklem olarak seçilen üç müze; Davut Kalesi Kudüs Müzesi, Yanmış Ev Müzesi ve Isaac Kaplan Eski Yerleşim Avlusu Müzesi 'mekân, içerik, söylem' başlıkları altında daha detaylı bir analize tabi tutulmuştur. Mekânsal ve tarihsel olarak bölgedeki Yahudi yaşamının sürekliliğini vurgulayan bu müzeler, belirli dönemleri göz ardı ederek İsrail'in toprak üzerindeki haklarını meşrulaştırmaya çalışmaktadır. Aynı zamanda ulusal hikâye ve sembollerin yoğun olarak kullanıldığı bu müzelerin, Siyonist anlatıya hizmet etme noktasında da aktif rol oynadığı söylenebilir. Filistin'in ve Filistinlilerin İsrail müzelerinde yok sayılması ise İsrail'in kimliğinin bir bileşeni olarak meselenin önemli bir boyutunu teşkil etmektedir. Bu tez çalışmasında literatür kaynakları, dijital arşiv kaynakları ve saha araştırması olmak üzere üç temel araştırma kaynağından yararlanılmıştır.This thesis examines the role museums play in the construction of Israel's national identity. With over 230 museums, the State of Israel has the highest number of museums per capita in the world. The study investigates the main reasons for the high concentration of museums in the region and concludes that the most comprehensive and important factor is the 'construction of national identity.' The initiation of colonial activities in the Palestine territories in the mid-1800s, followed by Jewish immigration and then the establishment of the State of Israel in 1948, led to an identity crisis in the region. Various museums established after 1948, such as settlement museums, community museums, Holocaust museums, and archaeological museums, have functioned as propaganda and nation-building tools in the search for a solution to the identity crisis. Since Israel's establishment, museums working to resolve the identity crisis in the region have played an extremely active role in building Israel's Jewish national identity, striving to unite the Jewish community under a single Israeli identity. The national narratives and symbols displayed in museums aim to shape the identity of the Jewish community. Archaeological studies initiated in the region in the mid-18th century as part of colonial activities have been addressed alongside museum activities as a field supporting the thesis. Indeed, the fact that Israeli museums play an important role in the construction of Israel's national identity also applies to archaeological studies. The Old City of Quds, which has undergone the most intensive archaeological excavations in the country, is the region that plays the most important role in terms of space and history in the context of Israel's nation-building. The study area at the focus of the thesis is limited to the Old City, and the museums in the area have been subjected to research. Three museums selected as samples from among the 10 Israeli/Jewish museums located in the Old City area—Tower of David Jerusalem Museum, the Burnt House Museum, and the Isaac Kaplan Old Yishuv Court Museum—have been subjected to a more detailed analysis under the headings of 'space, content, discourse.' Emphasizing the continuity of Jewish life in the region in spatial and historical terms, these museums attempt to legitimize Israel's rights over the land by ignoring certain periods. At the same time, it can be said that these museums, which make intensive use of national narratives and symbols, also play an active role in serving the Zionist narrative. The neglect of Palestine and Palestinians in Israeli museums constitutes an important dimension of the issue as a component of Israel's identity. This thesis draws on three main research sources: literature sources, digital archive sources, and field research.