İslami Edebiyatta Şemâilin İncelenmesi

Abstract

Şemâil kavramı, Arapça kökenli olup “huy, tabiat, ahlâk ve bir kimsenin dış görünüşü” anlamlarını ihtiva etmektedir. Şemâil, Hz. Peygamber’in fizikî ve ahlâkî özelliklerini ifade eden bir terim ve bu konuda yazılan eserlerin ortak adıdır. Şemâil, müstakil bir edebi ve ilmi tür hüviyetini hicri III. (milâdî IX.) yüzyılın sonlarına doğru İmam Tirmizî tarafından kaleme alınan eş-Şemâilü’n-nebeviyye ve’l-hasâilü’l-Mustafaviyye adlı eserle kazanmıştır. Araştırma sonucunda şemâil türünün, Hz. Muhammed’e duyulan sevgi ve bağlılığın bir tezahürü olarak ortaya çıktığı ve onun beşerî ve ahlâkî vasıflarını sonraki nesillere aktarma işlevi gördüğü tespit edilmiştir. Şemâil edebi türün yalnızca Arapça konuşan toplumlarla sınırlı kalmamış; Arap, Fars, Türk ve Kürt gibi farklı Müslüman toplumlarda da geniş bir ilgi görerek zengin bir kültürel ve ilmî birikimin oluşmasına katkı sağlamıştır.Bu çalışma, şemâil kavramı ve şemâil türünün ortaya çıkışı ile İslâm düşünce ve kültüründeki yeri oluşturmaktadır. Çalışmadaki amaç, şemâil kavramının anlam çerçevesini ortaya koymak, bu edebi türün tarihsel gelişimini ve Müslüman toplumlar üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Daha önceki çalışmalar genellikle tek bir dil veya bölgeyle sınırlı kalmış, Arap, Türk, Fars ve Kürt edebiyatlarındaki şemâil örneklerini karşılaştırmalı tahlille ele alan derli toplu bir analiz sunmamıştır. Bu çalışmada, nitel ve karşılaştırmalı araştırma yöntemi benimsenmiştir. Bu çalışma, sınırlı sayıda metne dayanması ve bazı el yazması eserlere ulaşılamamış olması nedeniyle genellenebilirlik ve kapsam açısından bazı sınırlılıklar taşımaktadır.