Batı Müziğinde Türkçe Terminoloji Üzerine Bir İnceleme

Abstract

This study aims to examine Turkish terminology in the field of music based on the music term dictionaries. In the study, with an interdisciplinary approach, resources related to the Turkish language and music were used, and the scanning method was used. Terminology data in the study were obtained from Western music terminology dictionaries. Western music terms in the literature are of French and Italian origin generally. In Türkiye, especially in the process of the Language Revolution, the studies to find equivalents for loanwords in Turkish have brought along the efforts of Turkishization of the terms belonging to the branches of science and art. Ahmet Adnan Saygun, one of the composers known as the “Turkish Fives”, is one of the leading names in the studies on the Turkishization of terms in the field of music. Turkish terminology studies, which started with Saygun, have continued to date through dictionaries focusing on Western music terms. When the terms used in this field and the dictionaries prepared are examined, it is seen that there is more than one Turkish equivalent for a term, there is no unity of terminology in music dictionaries, and derivation, reinterpretation and translation-oriented methods are used more in term formation.Bu çalışma, müzik terimi sözlüklerinden hareketle müzik alanındaki Türkçe terminolojiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada disiplinlerarası bir yaklaşımla Türk dili ve müzik alanlarıyla ilgili kaynaklardan yararlanılmış, tarama modellerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmadaki terminoloji verileri, Batı müziği terim sözlüklerinden elde edilmiştir. Alanyazındaki Batı müziği terimleri genellikle Fransızca ve İtalyanca kökenlidir. Türkiye’de, özellikle Dil Devrimi sürecinde, Türkçedeki yabancı kökenli sözcüklere karşılıklar bulma çabaları, bilim ve sanat dallarına ait terimlerin de Türkçeleştirilmesi çalışmalarını beraberinde getirmiştir. Müzik alanında terimlerin Türkçeleştirilmesi çalışmalarına öncülük eden isimlerin başında “Türk Beşleri” olarak bilinen bestecilerden Ahmet Adnan Saygun gelmektedir. Saygun ile başlayan Türkçe terim çalışmaları, Batı müziği terimlerine odaklanan sözlükler aracılığıyla günümüze dek sürmüştür. Bu incelemeyle Batı müziği terimlerini içeren sözlükler arasında tam bir terim birliğinin olmadığı, bir terime karşılık birden fazla Türkçe karşılık bulunduğu, terim oluşturmada birebir çeviri, türetim, yeniden anlamlandırma yöntemlerinden daha fazla yararlanıldığı görülmüştür