Büyük Buhran Döneminde İzmir Limanı’nda Fiziksel Durum ve Yolcu Taşımacılığı

Abstract

Doğu Akdeniz’in önde gelen ticaret merkezlerinden İzmir Limanı’nın önemi, özellikle 19. yüzyılda Osmanlı Devleti ile Avrupa arasındaki ticarî ilişkilerin gelişmesi ile artmıştır. Bu yüzyılda Batı Anadolu’nun tarım ürünlerinin Avrupalı ülkelerin sanayi merkezlerine aktarılması hızlanmış ve bölgede altyapı yatırımları başlamıştır. İzmir Limanı’nda 1876 yılında dönemin şartlarına göre yeni bir rıhtım inşa edilmesi de bu çerçevede gerçekleşmiştir. 1920’li yıllarda ise şehrin büyümesi ve dış ticaret faaliyetlerinin artması sonucunda limanın modernleştirilmesi, dahası Alsancak’ta yeni bir liman inşa edilmesi gündeme gelmiştir. Fakat Ekim 1929’da ABD’de başlayıp Avrupa’ya yayılan ve Türkiye’yi de etkileyen Büyük Buhran (1929 Dünya Ekonomik Krizi), liman ile ilgili projelerin önüne geçmiştir. Ekonomik kriz, 1930’ların başlarında dünyada tarımsal ürün fiyatlarını düşürmüş ve dış ticaret faaliyetlerini daraltmıştır. Bu da tarımsal ürünlere dayanan İzmir Limanı ihracatını geriletmiştir. Aynı zamanda Türkiye, 1929-1930 yıllarından itibaren ithalatın kısıtlanmasını içeren devletçilik politikalarına geçiş yapmıştır. Devletçilik politikalarının bir başka boyutu da demiryolu ve fabrika gibi iç piyasayı güçlendirmeye yönelik yatırımlara öncelik verilmesidir. Tüm bunların ortak sonucu, yeni liman inşaatı gibi dış ticarete yönelik yatırımların ikinci plana düşmesi olmuştur. Diğer yandan Büyük Buhran 1930’ların başlarında limandaki yolcu sayısının azalmasında da rol oynamıştır. Bunda, ekonomik kriz nedeniyle şehirde işsizliğin artması ve İzmir Liman ve Körfez Şirketinin vapur tarifeleri etkili olmuştur. Şirketin halk tarafından tepki gören yüksek tarifelerinin arka planında ise ekonomik kriz sebebiyle şirket gelirlerinin azalması bulunmaktadır. Sonuç olarak Büyük Buhran’ın İzmir Limanı’ndaki modernleşme çabalarını ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerini dolaylı bir şekilde olumsuz etkilediğini söylemek mümkündür.