Kehf Sûresi 60-82. Âyetler Bağlamında El-keşşâf, Mefâtîhu'l-gayb ve Te'vîlâtü'l-kur'ân'da Kötülük Problemi

Abstract

Bu çalışmada Kehf sûresinin 60–82. ayetlerinde yer alan Mûsâ–Sâlih Kul kıssası ele alınmaktadır. Kıssada geçen olayların kötülük problemiyle ilişkisi bulunduğu kanaatindeyiz. Bu doğrultuda araştırmanın giriş bölümünde, öncelikle kötülük probleminin mahiyeti ile tarihsel ve düşünsel arka planı incelenmiştir. Devamında tez, iki ana bölüm halinde yapılandırılmıştır. Birinci bölümünde, Mu'tezile, Eş'arîlik ve Mâtürîdîlik mezheplerinin kötülük problemine yönelik yaklaşımları incelenmiştir. İkinci bölümünde ise, Zemahşerî'nin el-Keşşâf Fahreddin er-Râzî'nin Mefâtîhu'l-Gayb ve İmam Mâtürîdî'nin Te'vîlâtü'l Kur'ân eserleri incelenmiştir. Bu eserlerde Mûsâ-Sâlih Kul kıssasında kötülük problemine işaret eden çıkarımlar elde edilmiş ve kıssanın kötülük problemi bağlamındaki yeri tartışılmıştır. Bu çalışmanın amacı, kıssada geçen olayların kötülük problemiyle olan bağlantısını ortaya koymak ve bu kıssanın tartışmalardaki konumunu belirlemektir. Çalışmada ayrıca kötülük problemine dair farklı teorilerin varlığı tespit edilmiştir. Kimi düşünürler kötülüğü Tanrı'nın yokluğuna bir kanıt olarak sunarak, âlemin Tanrı tarafından yaratılmadığını ve bu nedenle Tanrı'nın evrendeki olaylarla ilişkisinin bulunmadığını savunmuştur. Buna karşılık, âlemin Tanrı tarafından yaratıldığını ve kötülüğün izâfî bir nitelik taşıdığını ileri süren görüşler de vardır. Bu yaklaşım, kötülüğü kimi zaman insanın olgunlaşma sürecinin bir parçası, kimi zaman ise Tanrı'nın uyarısı olarak yorumlamaktadır. Kanaatimizce, Mûsâ–Sâlih Kul kıssasında yaşanan olaylar, kötülüğü izâfî bir perspektiften değerlendiren görüşlere daha yakındır. Nitekim kıssada görülen her bir olay, ilk bakışta zâhiren bir kötülük gibi görünse de, kıssanın bütününe yayılan ilâhî hikmet bağlamında değerlendirildiğinde, bu olayların mutlak anlamda bir kötülüğe değil; daha büyük bir iyiliğin gerçekleşmesine, muhtemel bir zararın bertaraf edilmesine veya gelecekte ortaya çıkacak bir faydanın korunmasına hizmet ettiği anlaşılmaktadır. Bu yönüyle kıssa, kötülüğün mahiyetinin ancak ilâhî bilgi ve kuşatıcı bakış açısı ile tam anlamıyla kavranabileceğini vurgulayan izâfî kötülük yorumlarını destekler niteliktedir. Anahtar Kelimeler: Kelâm, Kötülük, Mefâtîh, Te'vîlât, Keşşâf, KehfThis study examines the story of Moses and the Righteous Servant, found in verses 60–82 of Surah Al-Kahf. We believe that the events in the story are related to the problem of evil. Therefore, the introductory section of the study examines the nature of the problem of evil and its historical and intellectual background. The thesis is structured into two main sections. The first section examines the approaches of the Mu'tazilite, Ash'ari, and Maturidi schools to the problem of evil. The second section examines Zamakhshari's al-Kashshaf, Fakhr al-Din al-Razi's Mafatih al-Ghayb, and Imam Maturidi's Ta'wilāt al-Qur'an. Inferences from these works that point to the problem of evil in the story of Moses and the Righteous Servant are derived, and the story's place in the context of the problem of evil is discussed. The aim of this study is to reveal the connection of the events in the story to the problem of evil and to determine the position of this story in these debates. The study also identifies different theories regarding the problem of evil. Some thinkers present evil as evidence for the nonexistence of God, arguing that the universe was not created by God and therefore, God has no connection with events in the universe. Conversely, there are also views that claim that the universe is created by God and that evil is relative. This approach sometimes interprets evil as a part of the human maturation process and sometimes as a warning from God. In our opinion, the events in the story of Moses and the Righteous Servant are closer to views that evaluate evil from a relative perspective. Indeed, although each event in the story may seem outwardly evil at first glance, when evaluated in the context of the divine wisdom that pervades the story as a whole, these events do not lead to evil in an absolute sense. It is understood that it serves to achieve a greater good, to prevent potential harm, or to protect a future benefit. In this respect, the story supports relative interpretations of evil, which emphasize that the nature of evil can only be fully grasped through divine knowledge and a comprehensive perspective. Keywords: Kalam, Evil, Mafatih, Ta'wīlât, Kashshaf, Kahf