II. Meşrutiyet Sonrasında Köleliğin Etkisizleşmesi: Köleler, Köle Sahipleri, Sivil Toplum ve Devlet

Abstract

Türkiye’de köleliğin sonlanması 19. yüzyılın ortalarında başlayan yaklaşık 100 yıl süren bir sürecin sonunda gerçekleşmiştir. 1846 yılında İstanbul’daki köle pazarının kapatılmasıyla başlayan süreç Osmanlı İmparatorluğunun yıkılmasıyla da nihayete ermemiş 1933 yılında Türkiye Cumhuriyeti’nin köleliğin kaldırılmasına dair Milletler Cemiyeti bünyesinde hazırlanan uluslararası sözleşmeyi imzalamasıyla uygulamada resmi olarak son bulmuştur. Bu yüzyıllık süreç içerisinde birçok gelişme yaşanmıştır. Bu çalışmada II. Meşrutiyet sonrası dönemde kölelik konusu 4 grup üzerinden karşılaştırmalı bir şekilde ele alınacaktır. Köleler, köle sahipleri, sivil toplum ve Osmanlı bürokrasisinin köleliğin etkisizleşmesi ve sonlanmasında oynadıkları rol detaylı bir şekilde incelenecektir. Özellikle literatürde çok değinilmeyen sivil toplumun kamuoyu yaratma ve köleliğin sonlanmasındaki çabaları detaylı bir şekilde işlenecektir. Çalışma kapsamında Osmanlı arşivleri yoğun bir şekilde kullanılmış, devletin ve toplumun köleliğin zayıflamasında oynadıkları rol arşiv belgeleri üzerinden detaylı bir şekilde incelenmiştir. Köleler tarafından İstanbul’a gönderilen telgraflar değerlendirilmiş madun bir kimlik olan kölelerin sesi de bu sayede duyulmuştur. Çalışmada kullanılan bir diğer temel kaynak ise Çerkes Teavün Cemiyeti bünyesinde kaleme alınan bir risaledir. Bu risale cemiyetin ve henüz üniversite çağında olan iki öğrencinin Osmanlı Devleti nezdinde köleliğin kaldırılması için verdikleri çabayı göstermektedir.