Süryanî Metropoliti Dionysios Bar Ṣalibi’nin “Reddiye Kitabı” (Kṯobo d’Oruʿuṯo) Adlı Eseri ve Müslümanlara Dair Görüşleri

Abstract

Kṯobo d’Oruʿuṯo adlı eser, 12. yüzyıl Süryanî entelektüellerinden Dionysios bar Ṣalibi (ö. 566/1171) tarafından kaleme alınmış bir reddiye külliyatıdır. Apolojik nitelikteki bu Süryanîce eser, Müslümanlara, Yahudilere ve çeşitli Hıristiyan gruplara yönelik polemikler içermektedir; bu çalışma ise eserin yalnızca Müslümanlara dair bölümünü incelemektedir. Söz konusu bölüm, Emevîler Dönemine (40-132/661-750) tarihlendirilen Süryanîce bir Kur’ân tercümesinden pasajlar içermesi bakımından dikkat çekmektedir. Bu çalışma, Bar Ṣalibi’nin İslâm, Hz. Muhammed ve Kur’ân tasvirlerinin büyük ölçüde Süryanî polemik geleneğinde şekillenmiş teolojik ön kabuller üzerine kurulduğunu göstermektedir. Müellifin erken dönem İslâm tarihine ilişkin aktarımlarının dolaylı rivayetlere dayandığı; buna karşılık kendi döneminde gözlemlediği Müslüman inanç ve pratiklerine dair tasvirlerinin görece daha somut nitelik taşıdığı tespit edilmiştir. Ayrıca Kur’ân ayetlerini Hıristiyan teolojisi doğrultusunda yeniden yorumladığı ve eleştirisini karşılaştırmalı fakat asimetrik bir okuma üzerine inşa ettiği ortaya konulmuştur. Çalışmada, eserin 907/1502 yılında Aziz bar Ṣaliba tarafından istinsah edilmiş Süryanîce nüshası esas alınmıştır.