Kürt Dili ve Kültürü ABD - Yüksek Lisans Tez Koleksiyonu

Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.12514/2480

Browse

Now showing 1 - 5 of 5

Mıjarên Hevpar dı Helbesta Kurdî û Tırkî de (1860-1919)
(2025) Öncel, Ömer; Filiz, Mehmet Şirin
Bu çalışma Osmanlı'nın son dönemindeki Türk ve Kürt şiiri arasındaki ilişkiyi analiz etmeyi amaçlamaktadır. Osmanlı'nın çöküşü ve Kürt milli uyanışı dönemi aynı zamanda bir kimlik inşa etme sürecidir. Amacımız Türk ve Kürtlerin modernizm, milliyetçilik ve kimliğe bakış açılarını ve bu kavramların şiirdeki yansımalarını analiz etmektir. Dönem olarak 1860-1919 döneminin seçilmesinin amacı bu döndemdeki kimlik arayışlarının yoğunluğudur. Kürtçe şiirler Rojî Kurd, Hetawî Kurd ve Jîn dergilerinden, Türkçe şiirler ise Türk kimliğinin oluşmasında önemli roller üstlenen Namık Kemal, Recaizade Mahmut Ekrem, Tevfik Fikret, Mehmet Emin Yurdakul ve Ziya Gökalp'ten seçilmiştir. Etki ve etkileşimi anlamak için ortak temaların daha yararlı olduğu düşünülerek temalar analiz edilmiştir. Konuların nasıl işlendiği, benzerlik ve farklılıklarının tespiti aynı zamanda edebiyatlar arasındaki kavrayış farkını da ortaya koyacaktır. Sonuç olarak Tanzimattan Millî Edebiyata kadar ortak temalar farklı üslup ve kavrayışlarla işlenmiştir. Her iki millet de ülkeyi anne olarak algılamıştır. Türkler anneyi merhamet, Kürtler ise namusu korunması gereken bir kadın olarak algılamışlardır. Her iki millet de çağdaş insanı düşünmüş, çocuk ve toplumun eğitimini önemsemişlerdir. Her iki edebiyatın da aynı topraklarda ve sıkıntılı zamanlarda yaşamasından dolayı benzer konuları kendi algılayışlarına göre işledikleri görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Kimlik, Modernizm, Milliyetçilik, Şiir, Toplum.
Analîzek lı Ser Morfolojıya Navdêrî ya Herêma Omerıyan: Mînakên gundên Emo Erban û Xerzıkê Erebo
(2025) Koşar, Fikret; Yonat, Mehmet
Morfoloji bilimi, morfemler üzerine çalışmalar yapar. Bu disiplinin sınırlarını belirleyen iki ana hat vardır: Birincisi, morfemlerle kelime oluşumu ve kelimelerin kelime grupları ile cümlelerdeki işlevsel kullanımı; ikincisi, çekim morfolojisi yoluyla kelime oluşumu ve kelime grupları ile cümlelerdeki kullanımı. Çekim morfolojisi, fiil morfolojisi ve isim morfolojisi olmak üzere iki alt daldan oluşur. Kurmanci Kürtçesi üzerine pek çok morfolojik çalışma yapılmıştır ve bu çalışma da bunlardan biri olmayı hedefler. Kurmanci Kürtçesi, lehçe açısından zengindir ve birçok lehçeyi barındırır. Haig ve Öpengin'in Regional Variation in Kurmanji: Preliminary Classification of Dialects adlı çalışması, lehçeler üzerine temel bir araştırmadır. Bu çalışmada Kurmanci, beş ana varyantta sınıflandırılmıştır: Güneydoğu Lehçesi, Doğu Lehçesi, Kuzey Lehçesi, Güneybatı Lehçesi ve Kuzeybatı Lehçesi. Bu lehçeler altında Turabdîn, Koçgirî, Ömerî, Emerekî, Sûrgiçî, Şêxbizînî, Kumnexşî gibi pek çok alt lehçe bulunur. Bildiğimiz kadarıyla, Güney Lehçesi'ne dahil olan Ömerî lehçesi üzerine morfolojik çalışmalar yapılmamıştır. Bu nedenle, bu lehçenin zenginliklerini Kurmanci alanında artırmayı amaçladık. Bu çalışmanın amacı, Ömerî bölgesindeki Kurmanci Kürtçesi üzerine morfolojik bir analiz yapmaktır. Yöntem açısından bu çalışma, Ömerî bölgesine dayalı betimleyici bir çalışmadır. Ham konuşma verileri (örneğin, hikâyeler, atasözleri, anılar, masallar) görüşmeler yoluyla kaydedilmiştir. Çalışmanın verileri önce transkripsiyon sürecinden geçmiş, ardından üçüncü bölümde isim morfolojisi analizleri yapılmış, özellikleri çıkarılmış ve standart Kurmanci ile karşılaştırılmıştır. Bu çalışma, Ömerî bölgesinin lehçesinin isim morfolojisi üzerine araştırmalar yapar ve hem dilbilim hem de morfolojik yapı açısından önemli bir boşluğu doldurmayı hedefler. Ömerî lehçesi üzerine morfolojik çalışmalar yapılmamış ve bu lehçeyi konuşanların dili, akademik ve sistematik bir şekilde değerlendirilmemiştir. Omeriyan diyalektiği, Kurmancî'nin Güney lehçesi arasında yer alır ve morfolojik açıdan isimlerin çekiminde cinsiyet konusunda hassasiyet gösterir, ancak özellikle belirsiz isimlerin çekiminde ve erkek cinsiyet isimlerinde bu hassasiyet azalır. Fonolojik açıdan, bazı durumlarda sade zamirler ile oblik zamirler yer değiştirebiliyor. Gramatikal açıdan ise bazı soneklerin kullanımında eril ve dişil ekler yer değiştirebilir
Zımanê Îşaretan yê Kurdî: Dı Konteksta Enstîtûya Hîwayê da
(2025) Adıbelli, Feyzullah; Yonat, Mehmet
Bu çalışma, Kürt İşaret Dili (ZAK) hakkındadır ki Iraq Kurdistan Bölgesel Yönetimi'nde (IKBY), Hîwa Enstitüsünün okullarında, 1980 yılından bu yana sistemli bir şekilde öğretilmektedir. IKBY'de resmiyette Zimanê Amaje Kurdî (ZAK) diye adlandırılmaktadır. Kürdologlar sadece konuşma diline odaklandıkları için işaret dilini ihmal etmişler. Amacımız ZAK'ın gramerini sistemli bir şekilde tanımlamak, belgelemek ve korumak. Çalışmamızı genel olarak Hîwa enstitüsünün eğitim altyapısı üzerine kurduk. Gramer açısında çok fazla benzedikleri için, sahada yapılan çalışmaların çoğu Kürt İşaret Dili (ZAK) ile Amerikan İşaret Dili'nin (ASL) karşılaştırması üzerine kuruludur. Biz de ZAK'ı fonetik ve morfoloji açısından ASL ile karşılaştırdık ve ZAK'ın gramerini tanımladık ki kayıt altına alınmış olsun. İşaret dili üç boyutlu (3D) bir dildir ve görsel kanalı kullanır, o yüzden biz de çalışmalarımızı genel olarak fotoğraflar ve videolar üzerine yaptık. Hîwa enstitüsünün öğretmenlerinin ve IKBY'deki özel kuruluşların hazırladığı videoarşivlerden faydalandık. IKBY'deki öğretmenlerden ve bazı aktivistlerden yardım aldık. Verilerimizi CD ve Google Drive'da topladık. ZAK üzerine yapılmış çok az çalışma var, bu çalışma sayesinde ZAK Kürdolojinin gündemine gireceği için bu çalışma önemlidir. Amacımız artık işaret dilinin ve sağır dilsizlerin durumunun öğrenilmesi ve akademinin ilgisini işaret diline çekmek ve bu sayede işaret dili üzerine daha çok çalışma yapılmasını sağlamak. Çünkü eğitim sağır ve dilsizlerin de hakkı vardır. Anahtar Kelimeler: Kürt İşaret Dili (ZAK), Hîwa Enstitüsü, Amerikan İşaret Dili (ASL), Fonolojî, Morfolojî, Sentaks.
Dı Pırtûka Kurdîzan 1ê da Hêmanên Çandî û Çar Şîyanên Bıngehîn ên Zımanî
(2025) Turan, Muhsin; Kurt, Şehmus
Kürtçenin geliştirilmesi amacıyla eğitime yönelik eserler, kaynaklar ve materyaller bulunmakta olup, gerek şahıslar gerekse kurum ve kuruluşlar tarafından çeşitli kitaplar hazırlanmıştır. Bu çalışmada yalnızca Mezopotamya Vakfı tarafından yayımlanan bir kitaba odaklanacağız. Daha önce Artuklu Üniversitesi Kürt Enstitüsü tarafından Mamoste 1 ismiyle yayımlanmıştır. Bu kitabın ismi Kurdîzan 1 Kurmanci'dir. Öğretimde okuma, yazma, dinleme ve konuşma dediğimiz dört temel beceri vardır. Bu nedenle Kurdîzan 1 kitabındaki konumuzun ismi kültürel ögeler ve dört temel dil becerisidir. Çalışmanın problemi Kürtçe öğretimi için eserler hazırlanması ve eserlerin zemininin belirli ölçütlere göre oluşturulmasıdır. İki temel ölçüt, söz konusu dört becerinin ve kültürel ögelerin eserlerde başarıyla kullanılmasıdır. Çalışmanın amacı, kültürel ögelerin ve dört temel becerinin Kurdîzan 1'de nasıl kullanıldığını analiz etmektir. Kurdîzan 1 üzerine yapılan eleştiri ve analizler daha başarılı çalışmalar geliştirmek için bir araç olacaktır. Belirli esaslara göre düzeltmeler ve iyileştirmeler ortaya çıkacaktır. Bu iyileştirme ve düzeltmeler, bundan sonraki çalışmalar için de bir rehber ve öncelik teşkil edecektir. Bu da bize çalışmanın önemini göstermektedir. Kurdîzan Zazaca için de yayımlandığından, çalışma Kurdîzan 1 Kurmanci ile sınırlandırılmış ve bu çalışmada yalnızca kültürel ögeler ve dört temel dil becerisinin analizi yapılmıştır. Bu çalışmada seçilen temel yöntem içerik analizidir. Bu çalışma sonucunda kültürel ögelerin başarıyla kullanıldığı tespit edilmiştir. Bazı eksiklikleri olmasına rağmen, Kurdîzan 1 kitabı temel dil becerileri açısından faydalı bir eserdir ve bu beceriler geliştirilecektir. Çalışma dört bölüme ayrılmış ve bu bölümlerin adları 'teorik arka plan, Kurdîzan 1'in tanıtımı, Kurdîzan 1'deki kültürel ögeler ve Kurdîzan 1'deki dört temel beceri' olarak verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kürtçe öğretimi, Kitap değerlendirmesi, Dil ve kültür ilişkisi, Kurdizan 1, dört temel beceri.
Têgeha Emrê Teze di Romanên Kurdî Yên Ewra Sovyetê de
(2025) Kar, Hüseyin; Öztürk, Mustafa
Sovyet Kürt edebiyatının ilk adımları, Ekim Devrimi'nden sonra Sovyetlerin kültürel politikaları doğrultusunda, Ermenistan'da birkaç Kürt yazarın ve Kürtçe bilen Ermeni aydınların katkısıyla atılmıştır. Bu dönemde Erebê Şemo, Egîdê Xudo, Eliyê Evdilrehman ve Heciyê Cindî gibi yazarlar, Sovyet resmi ideolojisi olan Sosyalist Realîzm doğrultusunda eserler üretmişlerdir. Bu çalışmada, söz konusu yazarların Hopo ve Jiyana Bextewar (Erebê Şemo), Dê û Demarî (Egîdê Xudo), Morof (Eliyê Evdilrehman) ve Hewarî (Heciyê Cindî) adlı romanları incelenmektedir. Bu romanlar, yoksul köylü, çoban, işçi gibi karakterlerin sosyalizmle bilinçlenerek dönüşümünü konu alır. Kahramanlar, Sovyet sistemine bağlı, çalışkan ve fedakâr bireyler olarak betimlenirken, ağa ve bey gibi geleneksel otoriteler mahkûm edilmektedir. İncelemede, bu romanlarda 'yeni insan' anlayışı ile 'Yeni Hayat' kavramı arasındaki ilişki kuramsal bir çerçevede değerlendirilmiş; Sosyalist Realîzm'in anlatı stratejileri ve ideolojik etkileri irdelenmiştir. Ayrıca, eserlerde Sovyet sistemine duyulan minnettarlık ve yeni rejime bağlılık söylemi çözümlenmiştir.

Browse

Browsing Kürt Dili ve Kültürü ABD - Yüksek Lisans Tez Koleksiyonu by Department "Türkiye'de Yaşayan Diller Enstitüsü / Kürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı"