Tezler

Permanent URI for this communityhttps://hdl.handle.net/20.500.12514/10329

Browse

Now showing 1 - 20 of 27

Avanıya tebatî dı zaravayên Kurdî de
(2023) Subaşı, Eyyüp; Öztürk, Mustafa
Hint-Avrupa dil ailesinde yer alan Kürt dili, Hint Avrupa dil ailesinin bir alt ailesi olan İrani dil ailesinde yer almaktadır. Kürtçe İrani diller arasında da Kuzeybatı İrani dil ailesinde yer almaktadır. Kuzeybatı İrani dilleri üzerine yapılan çalışmaların İrani dil ailesinin diğer bir alt grubu olan Güneybatı İrani dilleri üzerine yapılan çalışmalara kıyasla daha az olduğu söylenebilir. Güneybatı İrani dil ailesinde yer alan Farsçanın İran, Tacikistan ve Afganistan'da resmi dil olması bu durumun nedeni olduğu ifade edilebilir. Ancak Kuzeybatı İrani dil ailesinde yer alan Kürtçe, Beluçça, Talişçe ve Gilekçe gibi diller üzerine ayrıntılı çalışmalar yapılmamıştır. Söz konusu bu diller genel olarak bir ülkenin resmi dili olmadığı için bu diller ile ilgili yapılan çalışmalar da daha az olmaktadır. Ancak Kürtçe (Sorani) bir süredir Irak'ta resmi dil olup eğitimde kullanılmaktadır. Bu durum da Kürtçe üzerine yapılan çalışmaların artmasını sağlamıştır. Kürt dili üzerine yapılan akademik çalışmalar gittikçe daha da spesifik konulara eğilmektedir. Bu çalışmada da spesifik bir konu olan edilgen çatının Kürtçenin lehçelerinde nasıl inşa edildiğine değinilmektedir. Çalışmada edilgen çatı konusu ele alınırken önce Kürtçenin lehçeleri üzerine yapılan sınıflandırmaların eksik yanları ifade edilip Kürtçenin lehçeleri ayrıntılı olarak sınıflandırılmıştır. Daha sonra dil bilimi literatüründe edilgen çatının nasıl ele alındığı belirtilip bu bağlamda Kürt dili gramer kitaplarında edilgen çatıya nasıl değinildiği ifade edilmiştir. Son olarak da Kürtçenin lehçelerinde edilgen çatının nasıl inşa edildiği belirtilip temel zamanlar için örnekler verilmiştir.
Çavkanıya çanda jînwarparêzî ya Barzan
(2017) Arıf, Fakhır Alı Arıf; Sulaıman, Rafik
Çevreci kültür günümüzde dünya çapında öneme sahiptir, nitekim dünyanın tanınmış ve önemli düşünür ve bilim insanları doğanın korunması ve öyle bir kültürün oluşturulması için çalımalar yürütmektedirler. Ekolojik ahlak bağlamında Barzan bölgesinde başarılı bir deneyim sergilenmiştir. Barzan bölgesi Kürdistan‟ın doğayı koruyan bir bilinç oluşturma bağlamında çevreci kültürlendirmenin başarılı bir örneğini tekil eder ki bu kültürün ürün ve yansımaları bugün yöre insanlarının söylem ve eylemlerinde görülebilmektedir. Bu çalıma akademik bir Tekilde Kurdewarî Kültür, Çevreci Ahlak ve Felsefe, Tasavvuf ve İrfan bağlamlarında bu kültürün temellerini ve kaynaklarını saptamaya çalınmaktadır. Söz konusu kaynakların birleşmesi, reformist bir yaklaşımla tarihi ve sosyal bir hareket oluşturmuştur. Bu çalışmada Barzan bölgesindeki bu deneyimin tarihsel ve türsel aşamaları incelenmektedir..
Dîwançeya Seyfiyê Şoşî
(2016) Sezer, Müslih; Adak, Abdurrahman
SUMMARY SEYFIYÊ ŞOŞÎ'S DÎWANÇE (TEXT AND ANALYSING) Seyfiyê Şoşî lived in the last half of the 18th century and in the first half of the 19th century (1750?-1821?). His family was well-known by Xelwetî and Qadirî tarîq, a religious path. So he passed his life as a member of that path. In addition to this, he was a sufic poet of classic literature. He used the patterns of this literature in his poems. This work consists of one beginning and four parts. Through the beginning part, I've researched about Kurdish goverment and the history of Behdinan goverment and the time when Şoşî lived in Behdinan. In the first chapter I focused on his life, family and sufic views and the knowledge of the manuscript of his diwan. The second part is about his language and his literary personality. In the third chapter there is a research on the form and shape of his work, its content as well. In the fourth chapter his Dîwançe has been analysed. The fourth section is the methodology of classifying of his poems and also it is the related of Dîwançe's criticised text. The international transcription was used instead of arabic letters for his transcription of the texts. Şoşî's poems were formed by three chapters, and they have made three parts, in this working too; but it has classified according to the known types. Key Words: Seyfiyê Şoşî, dîwan, Qadirî Path, transcription, classic literature of Kurdish
Dîyarbûna Dîyalektî ya Sîstema Kompleks a Eşîretan: Mînaka Herêma Marûnısê
(2025) Özer, Cemal; Yonat, Mehmet
Kurdish is a vast language with a variety of dialects and distinct accents within those dialects. Kurmanji, the most widespread dialect in terms of both speaker population and geographical distribution, contains numerous accents. These accents have been classified by some researchers based on geographical regions, while others have classified them according to tribal affiliations. Consequently, there is a lack of clear and definitive information regarding the classification of Kurmanji accents. Tribal-based classifications, in particular, are frequently debated due to the historical mobility of the Kurdish people. A review of the Kurdish geographical landscape reveals that people from different tribes have, over time, come to live together in the same village or region. The question of which accent is used in such heterogeneous regions thus emerges as a critical research topic. One such region is the area inhabited by the Marunisi tribe, which is composed of twelve clans (babik). In this region, individuals from both the tribe and various other places have converged over time, beginning to live together. In this context, the objective of this qualitative linguistic study is to examine how an accent has emerged in this heterogeneous area. Has a common consensus been reached on the accent of one of the clans, or has an entirely new accent formed? To answer this question, this study aims to compare the accents of the clans using a method of linguistic analysis. Our data is based on interviews collected from each clan. The analytical method involves the detailed transcription of this data, the identification of the fundamental characteristics of the accents used, and the determination of which speakers possess these characteristics. This approach will seek to answer whether a new accent, influenced by all the clans, has emerged in the region; whether each clan has preserved its own accent; or whether the accent of a single clan has become dominant. This study is significant for the field of Kurdish dialectology as it is the first to address a topic of this nature. Furthermore, it offers a contribution that can serve as a foundation for future dialectological studies on heterogeneous accents.
Edebîyatê şarî yê Pîranî ser o yew cigêrayîş
(2023) Sert, Mehmet Selim; Kırkan, Ahmet
Piran, has a special place among the districts of Diyarbakir in terms of its culture and history. Today, due to assimilation, the people of Piran are slowly abandoning and forgetting Zazaki. The folklore of Piran suffers the biggest blow from this situation. Folklore products, especially those that are transmitted orally, are being erased and lost from the memory of the people of Piran day by day. Those that are transmitted through behavior, on the other hand, are unable to preserve their place among the people and disappear in the face of modernity and the power of time. The main purpose of this study is to take a photograph of Piran's folklore. For this purpose, we visited about twelve villages of Piran and used the fieldwork method. In this method, we recorded our conversations with the people we talked to and then transcribed these records. In addition to this method, we also used digital materials such as Youtube videos. It has been understood with this study that there is still a rich folk literature in Piran district and detailed scientific studies should be carried out in this field.
Eqîdenameyeke menzûm: Hedıyyet'ul-îxwan fî eqîdetî'l-îman a şêx qutbeddînê korıkî
(2019) Yurt, Numan; Acar, Hayrullah
ABSTRACT The literary works, which are the cornerstones of the maturation process, determine the level of literature. In this context, the examination of the structures and their contribution to literature is of great importance. For this purpose, the emergence of works in the field of poetic verse akidename which has become a literary genre in classical Kurdish literature and the determination of its literary value will be useful for the history of Kurdish literature. For this purpose, the study was conducted on Hazîhî Hediyyetu'l-Îxwan fî 'Eqîdetî'l-Îman written by Sheikh Kutbeddin Korikî, an example of verse akidename. The study consists of an introduction and three parts. In the beginning, the framework, subject, aim, reason and importance of the writing of akide; Some of the works of classical Kurdish literature written in the field of akidename and some examples of this genre in eastern literature are mentioned. The first part consists of the life, works and literary personality of Sheikh Kutbeddin Korikî. In the second part, the work is evaluated in terms of language and form. In the third section, a detailed content analysis is conducted. At the end of the study is the transcribed text of the akidename of Koriki. With the evaluation of this manuscript written in the field of akidename; it is aimed to help the maturation of Kurdish literature and to take place in the history of classical Kurdish literature. Key Words: Classical Kurdish Literature, Manzum Akidename, Mesnevi, Sheikh Kutbeddin Korikî, Hazîhî Hediyyetu'l-Îxwan fî 'Eqîdetî'l-Îman.
Ferhenga berhevkarîyê ya devoka serhedê (Di mînaka 5 berhemên Kurdên Kafkasyayê de)
(2023) Koçuk, Hüseyin; Acar, Hayrullah
Her dil, farklı lehçe ve ağızlara sahiptir. Kürt dili de geniş Kürdistan coğrafyasında diğer dillerde olduğu gibi birçok lehçe ve ağızlara sahiptir. Her bir bölgeye göre de Kürt dilinin farklı lehçe ve ağızları oluşmuştur. Örneğin: Botan ağzı, Serhat ağzı, Behdinan ağzı, Tori ağzı, Horasan ağzı vb. Her ağız da fonetik, morfolojik, cümledizimi ve kelime hazinesi açısından kendine mahsustur. Serhat ağzı da Yukarı Kurmancca'nın ağızlarından biridir ki bazı özellikleriyle Kürtçenin diğer ağızlarından farklıdır. Bu çalışmada Serhat yöresine ait bazı yazılı eserlerden kelime, deyim ve atasözlerinden oluşan bir sözlük derledik. Biz bin dolaylarinda madde girişi yaptık, bunun haricinde her madde en az iki anlamıyla birlikte ve varyantlarıyla verildi. Böylelikle bu sözlükte dört bin dolaylarında kelime derlendi. Bu çalışmada görülüyor ki Serhat Ağzı kelime dağarcığı yönüyle Kürtçe'nin diğer ağızlarından farklıdır ve bağımsız bir ağızdır. Bu çalışmamız, Serhat Ağzı'nı Kürt entelektüel camiasında daha çok görünür kılacak. Bununla birlikte bu çalışmamız Kürtçe Dilbilimi'nde sözlükbilimi çalışmaları ve Serhat Ağzı üzerine yapılacak çalışmalar için başvurulacak bibliyografik ve başlıca kaynak görevinde olma iddiasındadır. Anahtar Kelimeler: Sözlük, Kürtçe Sözlük Bilimi, Kürtçe Sözlükçülüğü, Ağız, Serhat Bölgesi Ağzı
Kerboran (Dargeçit) Yöresinde Zêw Kültürü ve Zêw Şahsitleriyle İlişkili Efsaneler
(2026) Çetinkaya, Mızgin; Subaşı, Kenan
Zêw, pir, şeyh, meşâyih, veli ve evliyalar gibi kutsal ve manevi şahsiyetleri anmak amacıyla yılda bir kez, belirli bir zaman ve yerde düzenlenen ritüellerdir. Zêwlere çoğunlukla kutsal şahsiyetlerin isimleri verilir ve kutsal şahsiyetler ile zêw kültürü arasında güçlü bir bağ vardır. Zêw kültürü hem Ezidi Kürtler hem de Müslüman Kürtler tarafından kutlanmaktadır. Bu tezde zêw kavramının kökenleri, Kürtler arasındaki yeri, zêw'ın toplumsal hafıza ve kutsal mekanlarla arasındaki ilişki ve zêw'ın kutsal figürler ve efsane arasındaki ilişki üzerinde durulacaktır. Bu bağlamda Kerboran bölgesindeki zêwler ile ilgili efsaneleri kayıt altına aldık ve analiz ettik. Bu amaca ulaşmak için iki yol izledik. İlk önce sahada derleme yöntemi ile verilerimizi topladık. Daha sonra nitel araştırma yöntemini kullanarak sahada topladığımız efsaneleri analiz ettik. Bu yönteme göre önce yazılı kaynaklardan, sonra da sözlü kaynaklardan yararlandık. Bu doğrultuda 39 kişiyle görüştük ve 113 efsane derleyip deşifre ettik. Tezimiz üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde zêw kavramı, Kürtlerde zêw kültürü, zêw'ın toplumsal bellek ve kutsal mekânlarla ilişkisi açıklanmış ve analiz edilmiştir. Aynı zamanda efsane tanımlanmış, efsanenin özellikleri ve sınıflandırılması hakkında bilgi verilmiş, ardından kutsal kişiler, efsane ve zêw arasındaki ilişki ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Üçüncü bölümde, tezin çalışma alanı Kerboran ilçesi olduğundan Kerboran'ın özellikleri hakkında bilgi verilmiş, Kerboran yöresindeki zêw kültürü değerlendirilmiş ve Kerboran'da kutlanan zêwler tespit edilmiştir. Dördüncü bölümde Kerboran'da anlatılan ve zêwleri kutlanan evliyalarla ilgili efsaneler derlenip deşifre edilmiştir. Bu konuları inceleyip açıkladıktan sonra zêw ve zêw kültürünün kuşaktan kuşağa farklı ritüel ve inanışlarla aktarılmış ve bunun sonucunda zêwleri kutlanan kişiler hakkında birçok efsane anlatıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Zêwlerin formu dönemin koşullarına göre değişiklik gösterse de Dargeçiteki Kürtlerin toplumsal hafızasında varlığını korumuş ve günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Anahtar Kelimeler: Zew, Kerboran (Dargeçit), Efsane, Kutsal Şahsiyetler, Kolektif Hafıza.
Kırmancca (Zazaki) da çewlîg (Bingöl) ve Gımgım (Varto) ağızlarının karşılaştırılması
(2013) Bingöl, İbrahim; Yıldırım, Kadri
Bu çalışmanın amacı Bingöl ağzı ile Varto ağzının karşılaştırılmasıdır. Bingöl ağzı konusunda çoğunlukla Seyîdxan Kurij'in çalışmalarından, Varto ağzı konusunda ise masal, halk hikâyesi gibi folklorik metinlerden yararlanılmıştır. Bu çalışmada bu materyal senkronîk (eşzamanlı) bir metodla ele alınmıştır. Seslerin nasıl değiştiği, iki ağızda bu seslerin ne zaman birbirinden ayrıldığı konuları üzerinde durulmadı. Bu, başka bir çalışmanın konusudur. Bu çalışma giriş bölümü hariç üç bölümden meydana gelmiştir. Birinci bölümde Bingöl ve Varto ağızları fil çekimi bakımından karşılaştırılmıştır. İkinci bölümde her iki ağızda da seslerin değişimi karşılaştırılmıştır. Üçüncü bölümde ise iki ağız isim, zamir, sifat, zarf, edat ve bağlaçlar bakımından karşılaştırılmıştır. Anahtar kelimeler: Çewlig ağzı, Gimgim ağzı, kirmanckî, zazakî
Lêkolîneke Giştî li ser Çîrokên Kurdî yên gelêrî (bi nimûneyên di weşanên ekola Şamê de)
(2015) Karabat, Ruken Çalıştıran; Pertev, Ramazan
Bu tezde kürt halk masalları şekil ve içerik bakımından incelenmiş ve şam ekolü yayınlarındaki masallar konuları bakımından 'Aarne-Thonpson Kataloğu'na göre sınıflandırılmıştır. Amaç masalın tanımı,teori ve termolojisi üzerine genel bir çerçevenin ortaya konulması ve şam ekolü yayınlarının kürt masalları bakımından mahiyetini ortaya koymaktır.
Leyla û Mecnûna Sewadî (metin-şirove)
(2015) Jahany, Parviz; Adak, Abdurrahman
Leyla ile Mecnun hikayesi, bir çok kişi tarafından manzum şekilde yazıya geçirilen ve dünyanın çok bilinen hikayelerindendir.Aslı Arapça olan bu hikaye daha sonra diğer milletler arasında da yayılmıştır.Bu hikaye ilk önce Nizami-i Gencevi (535-607/612 H. = 1141- 1211/1216 m.) tarafından Farsça olarak 4000'den fazla beyit halinde ve mesnevi tarzında yazılmış daha sonra da bir çok Fars, Türk, Kürt ve Urdu şair tarafından kendi dillerinde yine mesnevi tarzında yazılmıştır.Bu hikaye yine İngilizce, Almanca ve Rusça başta olmak üzere bir çok dilde tekrar yazılmış veya çevrilmiş ve böylece bir dünya hikayesi halen gelmiştir. Hikayeyi kendi dilinde yazan herkes yeni konular, bölümler veya sayfalar eklemiş ya da çıkarmıştır.Kısaca belirtmek gerekirse herkes bir yere kadar bu hikayeyi kendi kültürüne yaklaştırmıştır. Bu hikayenin özeti Arapça aslına göre şöyledir: 'Leyla ve Kays adındaki iki genç hayvan otlatırken birbirlerine aşık olmuş ve canı gönülden birbirlerine bağlanmışlar.Fakat kızın ailesi onu Kays'a vermezler ve zorla kızın istemediği biriyle onu evlendirirler.Kays aşkından deli divane olur ve perişan bir halde çöllere düşer.Bunun üzerine mecnun, yani deli divane olarak adlandırılır.O da çölde yabani ve yırtıcı hayvanlarla yaşamaya başlar ve adı Mecnun olur.Leyla da kocasının kendisine yaklaşmasına izin vermez ve Mecnuna aşık ve sadık kalır.Daha sonra Leyla, Mecnun'un yokluğuna daha fazla dayanamaz ve hastalanarak ölür.Mecnun da Leyla'nın ölümü üzerine onun kabrine geliri ve ağlayarak Leyla'nın mezarı üzerinde can verir.Mecnun da Leyla'nın mezarına defnedilir ve iki aşık mezarda birbirlerine kavuşurlar...' Bu hikayenin özü idi. Fakat bu hikaye Kürt asıllı olan ve şiirlerini Farsça yazan Nizami-i Gencevi tarafından tertipli ve uygun bir şekilde süslenmiş ve şiir bilgisiyle bu sade ve süssüz hikayeye sanat hırkası giydirmiş ve böylece onu bir dünya hikayesi seviyesine çıkarmıştır.Nizami'den sonra onlarca kişi yorumlar ve yeniden yaratımlar yoluyla bu hikaye üzerine denemeler yapmış ve sonunda bu hikayeden onlarca yeni eser ortaya çıkmıştır.Bu kişilerden biri de Kürt şair Sewadî'dır. 9 Bu çalışmamızda, ben öncelikle hikayenin tarihi, her iki kahramanın gerçek varlığı üzerine araştırma yaptım ve uzmanların konu hakkındaki görüşlerini karşılaştırdım. Daha sonra bu çalışmamızın asıl konusunu teşkil eden Sewadî'nin Leyla ile Mecnun'u üzerine incelemede bulundum. Araştırmalar sonucunda ortaya çıktı ki Sewadî kendi eserini Farsça olarak yazılmış üç tane başka Leyla ile Mecnun'dan yararlanarak ortaya çıkarmıştır.Adı geçen üç eser de Farsça yazan bu şairlere aittirler: Nizami-i Gencevi, Mektebi-i Şirazi ve Hatif-i Hercerdi-i Cami. Bu üç şair hakkında gerekli bilgiler sunulmuş ve Sewadî'nin Leyla ile Mecnun'u bu üç şairinin Leyla ile Mecnun'larıyla karşılaştırılmıştır.Ortak ve ayrı olan yönleri ortaya çıkarılmıştır.Ve karşılaştırmaların bir tablosu da sunulmuştur. Sewadî'nin adı, mahlası ve elimize ulaşan eserleri üzerine araştırma yaptım ve elimden geldiğince tanıtmaya çalıştım. Aynı şekilde Sewadî'nin Leyla ile Mecnun'unu analiz ettim. Bu araştırmalar ve Sewadî'nin tanıtılmasında sonra, bu çalışmamızın aslını oluşturan Sewadî'nin Leyla ile Mecnun'unun elyazması ve baskıları tanıtılmıştır. Daha sonra da Sewadî'nin Leyla ile Mecnun'unun metninin transkripsiyonu gerçekleştirildi ve transkripsiyon var olan beş nüsha ile birlikte edisyon-kritik yöntemiyle karşılaştırılıp düzeltildi. Önce mesnevideki her beyit bütün nüshalarla karşılaştırılmış, sonra da en düzgün olan beyit seçilmiş ve diğer nüshalarla farklılıkları ortaya konulmuştur. Bundan sonra düzeltilmiş olan Leyla ile Mecnun metni tarafımdan tevil edilip yorumlanmıştır. Yorum ve tevil bölümünde, hikaye metninde yer alan zor kelimeler Arapça, Farsça ve Kürtçe muteber sözlükler ışığında açıklanmış ve konuya göre bazı yerlerde açık ve anlaşılır bir şekilde yorumlanmışlardır.Ekler bölümünde Sewadî'nin Leyla ile Mecnun'unNûrullah Godişkî metni ve diğer elyazmalarının bazı sayfalarının fotokopisi örnek olarak yer almaktadır.
Lı Gorî Pîvanên Edebıyata Zarokan Nırxandına Metnên Edebî yên Kıtêbên Dersa Kurdî ya Hılbıjêrkî
(2025) Erol, Neslihan Güneş; Subaşı, Kenan
Since 2012, the elective Kurdish course has been offered in Turkish middle schools. Four textbooks have been prepared as instructional materials for this elective course. These materials aim to develop students' four language skills. In order to improve reading skills, the textbooks include a large number of texts, which were prepared with both didactic and literary qualities. The focus of this thesis is on the literary texts. The aim of the study is to evaluate the literary texts included in these four textbooks in terms of content and form. Accordingly, this thesis adopts the content analysis method, one of the qualitative research approaches. Within this method, the literary texts to be evaluated were first identified. A total of 400 texts were found in the four books, of which 85 were identified as literary texts. Six categories were determined for the evaluation within the content analysis. The literary texts in the textbooks were assessed under the sub-headings of child reality, child-appropriateness, narrative, core values and unit themes, language, and visual design (figures and images). The findings indicate that, in terms of both content and form, these texts contain certain deficiencies, errors, and elements of deliberate authoritative intervention.
Melayê Cızîrî divanında bitki ve hayvanlar Plants and animals in the Divan of Melayê Cizîrî
(2023) Oğurtay, Nihat; Öztürk, Mustafa
Geçmişten günümüze doğa ve doğanın tüm unsurları hayatımızda önemli bir yere sahip olmuştur. Doğa ve doğa unsurları insan yaşamında özel bir yere sahip olduğu kadar edebiyat ve şiirde de önemli bir yer tutar. Bu nedenle klasik Kürt edebiyatında doğaya ait pek çok unsur yazar ve şairlerin ilgisini çekmiştir. Bu şairlerden biri de doğadan etkilenen ve birçok şiirinde doğa unsurlarını kullanan Melayê Cizîrî'dir. Bu çalışmanın amacı da Melayê Cizîrî'nin şiirlerinde yer alan tabiat unsurlarından hayvan ve bitkileri tespit edip incelemektir. Bu amaçla Melayê Cıziri'nin şiirlerini inceleyerek şiirlerinde kullandığı doğa unsurlarından hayvan ve bitkileri tespit edip analiz ettik. Çalışmamız giriş ve metodolojinin yanı sıra üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Melayê Ciziri'nin hayatı, kişiliği ve şairliği hakkında bilgiler verilmiş, ayrıca klasik Kürt edebiyatı çerçevesinde divanının önemi değerlendirilerek divan hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde divan da yer alan bitkiler, taşıdıkları anlamlarla ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Üçüncü bölümde şairin şiirlerinde yer verdiği hayvanlar tasnif edilerek tahlil edilmiştir. Şairin hayvanlara olan ilgisinin şiirlerine yansıması da değerlendirilmiştir. Şair tabiat unsurlarını bazen gerçek anlamlarla bazen de mecazi anlamlarla kullanmıştır. Doğanın özellikleri memdûh, aşık veya sevgiliye aktarılmış ve okuyucuya aksettirilmiştir. Tabiat unsurları teşbih, telmih, mübalağa ve kinaye gibi edebî sanatlar sayesinde yeni anlamsal anlamlar kazanmıştır. Çalışmamızın neticesinde doğa ve doğa unsurlarından hayvan ve bitkilerin Melayê Cizîrî'nin şiirlerinde çokça kullanıldığı meydana çıkmıştır. Ayrıca çalışmanın neticesinde birçok olumlu ve olmusuz duyguyu ifade etmek için doğa unsurlarından yararlanıldığı da ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Klasik Kürt Edebiyatı, Melayê Cizîrî, tabiat, hayvan, bitki.
Metoda vejandina zimên: Mînaka Kovara Hawarê
(2023) Şaybak, Zana; Kırkan, Ahmet
Dil bir iletişim aracıdır, bu görevi ile sadece iki kişi arasında iletişim kurmakla kalmaz, aynı zamanda kimlik ve kültür iletişimini de sağlar. Dil canlı bir araçtır, dolayısıyla değişkendir. Bu çalışmada dil değişiminin sonucu olan dillerin ölümü ve yok olması üzerinde durulmuştur. Dilin durumu, dil ile ilgili her türlü unsuru etkiler. Dilin ölümü ve tehlikeye girmesiyle birlikte dil ile ilgili birçok ilim, kültür ve diğer şeyler de tehlikeye girmekte veya ölmektedir. Dolayısıyla bu soruna bir çözüm bulunması egerekiyor; Dillerin calandırılması yöntemi bu çözümlerden biridir. Bu çalışmada dillerin yok olma ve tehlikede olma sebepleri üzerinde durulmuş ve dillerin tehlike durumuna göre sınıflandırılması yapılmıştır. Bunlarla birlikte, bu dil durumuna bir çözüm olarak dillerin canlandırılması yöntemi tanıtılmıştır. Bu yöntem önce anlamı, amacı ve önemi açısından tanıtılmış, ardından dil ihyasının ideolojisi ve tutumları, dil ihyasının motîvasyonları ve dil ihya planları belirlenerek bu yöntem etraflıca tanıtılmıştır. Hawar dergisi, Kürtçenin standartlaştırılması ve daha pek çok konudaki etkisi nedeniyle özel bir yere sahiptir. Bu çalışma aynı zamanda dil egeri kazanım yöntemine göre Hawar ve Hawar'daki hareketleri değerlendirecektir. Bu çalışmanın amacı, Hawar'ı dillerin canlandırlaması yöntemiyle değerlendirmektir. Bu değerlendirme ile Haver'in dilin ihyasına örnek olup olmadığı ve Hawar'ın Kurmanci dilini ihya etme görevini üstlenip üstlenmediği tespit edilmektedir. Bu çalışma, Hawar'ın dili canlandırma görevini üstlendiği ve bir dil canlandırma projesi olarak çalıştığı inancına dayanmaktadır. Hawar doğrudan dillerin ölümünden ve Kürtlerin durumundan ve son olarak dilin dirilişinden bahsetti. Hawar'ın planı, yöntemi ve muhtevası bu eserin inandırıcılığını pekiştirmektedir. Bu nedenle Hawar, dil kurtarma yönteminin tüm yönleriyle değerlendirilecektir. Bu çalışmanın yöntemi, bilgi ve zorunlu bölümlerin birleştirilmesidir. Ana kaynaklarda dil egeri kazanım yöntemi için birçok farklı bölüm ve alan tanımlanmış ancak bu çalışma için seçilen örnek nedeniyle zorunlu alan ve bölümler Hawar'a göre seçilmiştir. Bu seçimlerle her konu farklı kaynaklarda doğrulanmış ve açıklamaları bu şekilde yapılmıştır. Diğer diller için neler yapıldığını ve bu yöntem için örneklerin neler olduğunu görmek için literatür incelenmiştir. Daha sonra Hawar Dergisi tek tek okunarak dil egeri kazanım yöntemine göre değerlendirilmiştir. Değerlendirmede bunun çalışmanın amacına uygun olarak yapıldığı, çalışmanın göstermek istediği noktaların uygulanmasında derinleştiği yönünde dönüşler oldu. Bu eser, Hawar'dan yaptığı alıntılarda kaynak dile müdahale etmemiş, doğrudan alıntı yapmıştır. Bu çalışma sayesinde dil kurtarma yöntemi tüm yönleriyle bilinecek ve daha birçok konuda kullanılabilecektir. Hatta bu yöntemin bilinciyle nesli tükenmekte olan veya ölmekte olan dillerin geliştirilmesine yönelik plan ve projeler hayata geçirilebilir. Bu yöntem, dilin durumundan endişe duyanlar ve dilini geliştirmek isteyenler için bir kurtuluş gibidir. Bu çalışmanın teorik kısmı geniş bir alandır ve birçok çalışmaya uygundur. Bu sayede diğer çalışmaların da önünü açmaktadır. Dil çalışmalarını bu yönteme göre değerlendirmek ve dil planları ve projeleri oluşturmak mümkündür. Bu çalışma ile dillerin ölümü, nedenleri ve dillerin seviyeleri literatür boşluğu vb. tamamlandı. Bu eser Kürt edebiyatında dilbilim alanında yerini almıştır. Bu çalışmayla birlikte bu literatüre dillerin durumuna ilişkin yeni bir çerçeve daha eklenmiştir. Bu sayede bir dil tehdit altında olduğunda onu kurtaracak çözümler bu çalışmanın içinde yer almaktadır. Anahtar kelimeler: dillerin canlandırılması, Hawar dergisi, dillerin ölümü, metod, iddia, plan
Mewlûda mela Huseynê Bateyî
(2013) İlhan, Ziver; Adak, Abdurrahman
Mollah Huseyn Bateyî originally from the village of Batê and he has taken his pen name from there. Today Batê village, administratively Beytüşşebab depends on the town of Sirnak.Bateyî is one of the most important poet of Classical Kurdish Literature. Researchers have different recults about his real name, birth and lived a century. According to this work; his real name is Molla Huseyin Bateyî, he lived in 17th and 18th centuries. Bateyî, is the owner of the literary works personality. He is the first mewlûd writer poet in Kurdish literature. The Mewlûd which written by poet, in accordance with mewlûd writting tradition, it has written with shape of poetry masnavi. Although there are verses praising about Allah and Muhammed in this work, Muhammad's birth, his childhood, has been explained in a miraculous way. His book, 'Hemaîl' consists of the words of more prayers, Qur'an verses and words which sayings regarding protection against magic trick. This work written in Arabic and Persian and it has Kurdish description on the edges of the page. Although 'Zembîlfiroş' poem belongs of Bateyî in the some history of literature, so far a copy of this poem which is with pen name of the Bateyî not detected by us. His poems which as the scattered in various places, concentrated in recent years. Some of these poems in terms of content and theme, are munacaat some of these naat some of them are also human love themed poems. In this thesis, especially following in the footsteps of the problem, research was done : I wonder what ways there is a difference between copies and prints of Mollah Bateyî's Mewlûd. In this 'Critical Edition' was given information about the 22 copies of the Mewlûd of Bateyî. One of them, especially compared to the appropriate ones. İn this way, word which doesn't mean anything and doesn't good read, were corrected within the framework of the restoration of the text. As a result appeared, that Mevlid prints and copies; are different in page numbers, spelling of words, titles, Salavat couplets, section of 'Eṣṣelatu ʿaleyk esselamu ʿaleyk' and 'Merheba' But outside pages missing copies of the mewlud, in terms of content of all copies are similar to each other.
Mezopotamya Sürgünlerinin Kürdistan Yahudilerinin Sözlü Kültürü Üzerindeki Etkisi
(2026) Mehmetoğlu, Mehmet; Vali, Shahab
Sözlü kültür, toplumsal belleğin oluşumu ve kuşaklar arası aktarımında merkezi bir role sahiptir. Yazının yeterince gelişmediği toplumlarda kültürel birikimin aktarımı büyük ölçüde sözlü yollarla gerçekleşmiş, bu durum sözlü kültürü yazılı kültürün temel kaynaklarından biri hâline getirmiştir. Bu tez, Kürdistan Yahudilerinin sözlü kültürünü tarihsel ve kültürel bağlamı içerisinde ele alarak, Mezopotamya sürgününün bu kültür üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, Kürdistan Yahudilerinin yaklaşık 2700 yıl boyunca Mezopotamya coğrafyasında yaşamış olmalarının, yerel toplumlarla yoğun bir kültürel etkileşim süreci doğurduğu varsayımından hareket edilmektedir. Misafir–ev sahibi ilişkisi çerçevesinde gelişen bu etkileşim, sözlü kültür unsurlarının karşılıklı olarak aktarılmasına ve dönüşmesine yol açmıştır. Yahudilerin kendi topraklarına dönüşleriyle birlikte, temas hâlinde oldukları toplumlara ait pek çok sözlü kültür unsurunu da beraberlerinde taşıdıkları görülmektedir. Bu tezde, Mezopotamya sürgününün Kürdistan Yahudilerinin sözlü kültürü üzerindeki etkileri, sözlü edebiyat ürünleri ve folklorik örnekler üzerinden tespit edilmekte ve analiz edilmektedir. Çalışmanın yöntemi kapsamında konuya ilişkin yazılı kaynaklar taranmış, akademik ölçütlere uygun örnekler seçilmiş ve bu örnekler bilimsel analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, Mezopotamya sürgününün Kürdistan Yahudilerinin sözlü kültürü üzerinde belirleyici bir etki yarattığı ve bu etkinin çok sayıda folklorik unsurda açık biçimde gözlemlenebildiği ortaya konulmuştur.
Nirxandina çîrokên Mihemed Şarman di peywenda gotara postkolonyal de
(2023) Akhan, Bahattin; Keskin, Necat
Edebi eserleri değerlendirmek için birkaç farklı teori ve eleştirel yaklaşım bulunmakta. Anlatibilim Teorisi ve postkolonyal edebi eleştiri de bu tür yaklaşım ve teorilerden bazıları olarak edebi eserleri inceler. Postkolonyal söylem ve anlatıbilim teorisi disiplinlerarası bir bağlamda birbirinden faydalanmakta ve yeni analiz yöntemlerini ortaya çıkmaktadır. Anlatıbilim ve postkolonyal edebi eleştirinin sentezlenmesi 1990'lı yıllarda gelişti ve 'postkolonyal anlatıbilim' adında ortaya yeni bir edebi analiz yöntemi çıktı.Bu yaklaşımın başlıca amacı postkolonyal olarak nitelenen anlatıları hem yapısal hem de içerik bakımından incelemek, anlatılara özgün biçem ve teknikleri belirlemektir. Bu araştırmada postkolonyal anlatıbilim bağlamında Mihemed Şarman'ın ilk öykü kitabı olan Pirça Winda (Kayıp Tüy) adlı eserindeki öyküleri değerlendirilmiştir. Postkolonyal söylem bağlamında öykülerindeki içerik ve yapı ilişkisi incelenmiştir.Bu araştırmada inceleme için sekiz (8) öykü Pirça Winda (Kayıp Tüy) eserinden, bir (1) öykü ise diğer öykü kitabı olan Bermayiyên Demê (Zamanın Artıkları) eserinden alınmıştır. Sonuç kısmında Mihemed Şarman öykülerinde bazı ortak tema ve konularını işlediği, seçilen temalar ve kullandığı anlatı formları arasında bir bağlantı olduğu tespit edilmiştir. Bazı öykülerinde metafor ve alegoriler yoluyla konular tekrarlanmış ve buna paralel olarak bazı anlatı formları da tercih edilmiştir. Bu araştırma toplamda 192 sayfadır. Anahtar Kelimeler: Anlatıbilim, Kayıp Tüy, Mihemed Şarman, Öykü, Postkolonyal Söylem,
Pirsgirêkên zarokên duziman di dibistanên yekziman de
(2018) Güneş, Cemil; Aslan, Mustafa
Dil insan ile toplum ve toplumun kurumları arasındaki ilişkiyi kuran önemli bir araçtır. Eğitim de insanı topluma ve toplumun ihtiyaçlarına hazırlama sürecidir. Şüphesiz ki eğitim süreci toplumun kendi dili ile yapıldığı zaman değerli ve de faydalıdır. Ne yazık ki Türkiye'de yılda milyonlarca öğrenci anadilleri dışında bir dil ile eğitime tabi tutuldukları için birçok sorun ile karşılaşıyorlar. Bu araştırmanın amacı da tek dilli okullarda eğitim göre ikidilli çocukların okuma-yazma, iletişim ve okul-sınıfa uyumda yaşadığı sorunları tespit etmektir. Bu araştırma ilkokul 1. sınıfa giden öğrencilerin yaşadığı sorunlar ile sınırlandırılmıştır. ile sınırlandırılmıştır. Araştırma hazırlanan bir mülakat formu ile yapılmıştır. Bu görüşmeler toplam 24 öğretmen ile gerçekleşmiştir. Bu öğretmenlerden 12sinin anadili Kürtçe, 11inin anadili Türkçe ve 1inin ise Arapça'dır. Bu araştırma dört bölümden oluşmuştur. İlk bölümde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi, sınırlılığı ve çerçevesi anlatılmıştır. İkinci bölümde dil, anadil, birinci dil, ikinci dil, ikidillilik gibi terimler geniş bir şekilde anlatılmıştır. Üçüncü bölümde eğitim ve dil ilişkisi açıklanıp anadilinde ve ikidilli eğitim anlatılmıştır ve son bölümde ise saha çalışmasında elde edinilen verilen değerlendirilip ve tespitler yapılmıştır. Elde edilen verilerden anlaşıldı ki ikidilli çocuklar, eğitim dilinin farklı olmasından dolayı birçok sorun ile karşılaşıyorlar. Keza anlaşıldı ki bu ikidilli çocuklar okuma-yazma, anlama, iletişim ve öğretmen-okula uyum konusunda ciddi sorunlar yaşamaktadır. Sonuç bölümüde ise yapılan tespitler teorik zeminde tartışılıp çocukların akademik başarısı için ikidilli eğitim önerilmiştir. Anahtar kelimer: Tekdilli eğitim, ikidilllik, sorun, öğrenme sorunları
Rolê govara kepır dı pêşxıstına çîroka zarokan de
(2018) Alı, Partıman Hekmat Alı; Sulaıman, Rafik
Kepir Dergisinin Çocuk Öyküsünü Geliştirmedeki Rolü' adlı bu çalışma giriş, iki bölüm, sonuç ve çalışmanın Kürtçe, Türkçe, İngilizice özetlerinden oluşmaktadır. Birinci bölüm beş kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda kavram, terim ve tanım bağlamında genel olarak öykü ele alındı. İkinci kısımda genel olarak öykünün Avrupa‟da, Araplar‟da, İran‟da ve Kürtler‟de yükselişi tasvir edildi. Üçüncü kısımda tanım bağlamında çocuk öyküsü ele alındı. Dördüncü bölümde çocuk öyküsünün Avrupa‟da, Araplar‟da ve Kürtler‟de yükselişi tasvir edildi. Beşinci kısım üç alt kısma ayrılmaktadır, birinci alt kısımda çocuk öyküleri, folklorik ve sanatsal çocuk öyküleri olmak üzere iki tür olarak ele alındı. İkinci alt kısımda çocuk öykülerinin önemi üzerinde duruldu. Üçüncü alt kısımda çocuk öykülerinin önemi üzerinde duruldu. İkinci bölüm iki kısıma ayrılmaktadır. Birinci kısım iki alt kısma ayrılmaktadır. Birinci alt kısımda Kepir dergisi kısaca betimlendi, ikinci alt kısımda da dergidekî öyküleri sayı ve yazarına göre gösteren tablolar verildi. İkinci kısımda da dergideki öyküler üzerine uygulama yapıldı.
Sembolîzm di helbesta Kurdî ya nûjen de
(2023) Erişen, Baver; Öztürk, Mustafa
Modern Kürt Şiirinde Sembolizm adlı çalışmamızda XIX. yüzyılın sonunda Fransa'da ortaya çıkan sembolizm akımının ortaya çıkışı, tarihçesi, etkilendiği felsefi ve kültürel kaynaklar, özellikleri, ünlü temsilcileri ve özellikle modern Kürt şiirine etkisi ele alınmıştır. Çalışmamız literatür taramasına dayalı olduğu için çalışmamızla ilgili doküman ve arşivlerden yararlandık. Veri analizi olan içerik analizinden de istifade ettik. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde tezin kapsamı, amaç, yöntem ve genel çerçevesinden bahsedildi. İkinci bölümde sembol, sembolizm ve sembolizm akımı ile ilişkili kavramlar detaylı bir şekilde ele alındı. Üçüncü bölümde ise sembolizmin Modern Kürt Şiirindeki etkisine yer verdik. Bu bölümde altı Kürt şair olan Berken Bereh, Fatma Savci, Selim Temo, Ehmed Huseyni, Gulizer ve Rênas Jiyan'ın yaşam ve eserlerine yer verildi. Bu şairlerin eserlerinde sembol olarak kullanılan kelimeler tespit edildi. Daha sonra bu şairlerin kullandıkları dokuz sembolün sözlük anlamları, inanç, mitoloji ve kültürlerde bu kelimelere yüklenen anlamlara ve bu şairlerin şiirlerinde kullanılan semboller değerlendirilerek tahlil edildi. Çalışma sonucunda görüldü ki Modern Kürt Şiiri sembolik bir şiirdir. Şairler, yaşadıkları toplumun gerçeğini ve problemlerini sembollerle zengin bir biçimde ifade etmişlerdir. Anahtar Kelimeler: Kürt şiiri, modern, sembol, sembolizm.

Browse

Browsing Tezler by Language "Kürtçe"