The Phenomenon of Tashîf in the Science of Recitation

Abstract

Bu çalışma hadis disiplininde yaygın olarak kullanılan ve teknik bir terim olan “tashîf” kavramını kıraat ilmi çerçevesinden ele almayı amaçlamaktadır. Bilindiği üzere her disiplinin kendine ait kavram havuzu bulunmaktadır. Bu kavramların bazısı sadece ilgili disiplin tarafından kullanılırken bazısı da yakın disiplinlerle ortak olarak kullanılmaktadır. Multidisipliner olan kavramların bir alana aidiyetinin bilinmesi ancak kavramsal çerçevesinin belirlenmesiyle mümkündür. Bu bağlamda çalışma, kıraat ilmi özelinde tashîf kavramının sözlük anlamından terim anlamına geçiş sürecini ve kavramsal çerçevesini ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışmada literatür taraması ve doküman analiz yöntemi kullanılmıştır. Öte yandan Kur’an’ın nazil olduğu dönemde nokta ve hareke barındırmayan mushaf imlası bazı problemlere sebebiyet vermiş ve Arap dilinde bazı ıslahatların yapılmasını zorunlu kılmıştır. İlk çalışma yaygınlaşan lahn olgusundan dolayı kelimelerin son harfinin harekesini gösteren noktaların (Nakt) konmasıyla başlamıştır. Ancak simgesel olarak aynı yazılan harflerin okunmasında tashîf ortaya çıkınca ikinci bir iyileştirmenin daha yapılması ihtiyacı doğmuştur. Bu nedenle Arap imlasında benzer harflerin birbirinden tefrik edilmesi için üstüne veya altına duruma göre birer, ikişer ve üçer (İ‘câm) nokta konulmuştur. Araştırmada bu ikinci iyileştirmenin sebebi olan tashîf kavramının ele alınıyor olması konuyu önemli hale getiren husustur. Bu çalışmada, temel kaynak olarak hadis ilmindeki ricâl kitaplarına başvurulmakla birlikte, alanla ilgili diğer temel eserlerden de istifade edilmiştir. Çalışmada tashîf olgusunun ilk etapta Kur’an okumalarında başladığı ve kavramsal çerçevesinin bu yönde belirlendiği, daha sonra diğer disiplinlerde kullanıldığı sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla çalışmada kıraat ilmi bağlamında tashîfin tarifi yapılarak, disiplinlerarası sınırların netleştirilmesine katkı sağlanmıştır.