Adak, Abdurrahman
Loading...
Profile URL
Name Variants
Abdurrahman Adak
Job Title
Prof. Dr.
Email Address
abdurrahmanadak@gmail.com, abdurrahmanadak@artuklu.edu.tr
Main Affiliation
Department of Kurdish Language and Literature / Kürt Dili ve Edebiyatı Bölümü
Status
Current Staff
Website
ORCID ID
Scopus Author ID
Turkish CoHE Profile ID
Google Scholar ID
WoS Researcher ID
Sustainable Development Goals
SDG data is not available
This researcher does not have a Scopus ID.
Documents
1
Citations
0
Scholarly Output
35
Articles
6
Views / Downloads
381/1632
Supervised MSc Theses
29
Supervised PhD Theses
0
WoS Citation Count
0
Scopus Citation Count
0
Patents
0
Projects
1
WoS Citations per Publication
0.00
Scopus Citations per Publication
0.00
Open Access Source
26
Supervised Theses
29
| Journal | Count |
|---|---|
| e-Şarkıyat İlmi Araştırmalar Dergisi | 3 |
| İnsan ve toplum | 1 |
| Mukaddime | 1 |
| Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi | 1 |
Current Page: 1 / 1
Scopus Quartile Distribution
Quartile distribution chart data is not available
Competency Cloud
35 results
Scholarly Output Search Results
Now showing 1 - 10 of 35
Article Ayhan Tek, Hâmîsiz Şâir Babasız Metin: Mem û Zîn ve Osmanlıca Çevirileri Üzerine Bir İnceleme, İstanbul: Nûbihar, 2018, 356 s.(2019) Adak, AbdurrahmanGörebildiğimiz kadarıyla Klasik Türk Edebiyatı akademik çalışmalarının önemli bir kısmında, bu edebiyatın, Arap ve Fars edebiyatları ile meydana getirdiği ilişkiler ele alınmış ve yapılan müstakil çalışmalarla bu konuda önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Elbette Şark-İslam edebiyatının kurucu unsurları olmaları açısından Arap ve Fars edebiyatları özel bir ilgiyi hak etmektedirler. Bununla birlikte Osmanlı Dönemi’nde devletin hâkimiyet alanlarının genişlemesi ve çeşitli dilleri konuşan milletlerin Osmanlı hâkimiyetine girmesi sonucu, Klasik Türk Edebiyatı’nın başka edebiyatlar ile de daha çok emetteur/gönderici vasfı ile bir ilişki içerisine girdiği görülmektedir. Bu meyanda Balkanlar ve Afrika’daki kimi edebiyatlar ile Şark edebiyatının içinden doğan Kürt, Urdu, Peştu edebiyatlarının isimleri zikredilebilir. Türkiye’deki akademik birimlerde yürütülen Klasik Türk Edebiyatı çalışmalarında yeri geldiğinde Balkan ve Urdu edebiyatları üzerinde de durulduğu görülebilen bir husustur. Oysa Kürt edebiyatının Kurmanci ve Sorani kolları ile gelişen kısmının tamamı Osmanlı Dönemi’ne denk düşmesine ve bu dönemlerde her iki edebiyat arasında önemli bir etkileşim olmasına rağmen, kimi küçük değinileri saymazsak, denebilir ki şu ana kadar Türk edebiyatı akademik camiasında bu konu hiç ele alınmamıştır.Master Thesis Leyla û Mecnûna Sewadî (metin-şirove)(2015) Jahany, Parviz; Adak, AbdurrahmanLeyla ile Mecnun hikayesi, bir çok kişi tarafından manzum şekilde yazıya geçirilen ve dünyanın çok bilinen hikayelerindendir.Aslı Arapça olan bu hikaye daha sonra diğer milletler arasında da yayılmıştır.Bu hikaye ilk önce Nizami-i Gencevi (535-607/612 H. = 1141- 1211/1216 m.) tarafından Farsça olarak 4000'den fazla beyit halinde ve mesnevi tarzında yazılmış daha sonra da bir çok Fars, Türk, Kürt ve Urdu şair tarafından kendi dillerinde yine mesnevi tarzında yazılmıştır.Bu hikaye yine İngilizce, Almanca ve Rusça başta olmak üzere bir çok dilde tekrar yazılmış veya çevrilmiş ve böylece bir dünya hikayesi halen gelmiştir. Hikayeyi kendi dilinde yazan herkes yeni konular, bölümler veya sayfalar eklemiş ya da çıkarmıştır.Kısaca belirtmek gerekirse herkes bir yere kadar bu hikayeyi kendi kültürüne yaklaştırmıştır. Bu hikayenin özeti Arapça aslına göre şöyledir: 'Leyla ve Kays adındaki iki genç hayvan otlatırken birbirlerine aşık olmuş ve canı gönülden birbirlerine bağlanmışlar.Fakat kızın ailesi onu Kays'a vermezler ve zorla kızın istemediği biriyle onu evlendirirler.Kays aşkından deli divane olur ve perişan bir halde çöllere düşer.Bunun üzerine mecnun, yani deli divane olarak adlandırılır.O da çölde yabani ve yırtıcı hayvanlarla yaşamaya başlar ve adı Mecnun olur.Leyla da kocasının kendisine yaklaşmasına izin vermez ve Mecnuna aşık ve sadık kalır.Daha sonra Leyla, Mecnun'un yokluğuna daha fazla dayanamaz ve hastalanarak ölür.Mecnun da Leyla'nın ölümü üzerine onun kabrine geliri ve ağlayarak Leyla'nın mezarı üzerinde can verir.Mecnun da Leyla'nın mezarına defnedilir ve iki aşık mezarda birbirlerine kavuşurlar...' Bu hikayenin özü idi. Fakat bu hikaye Kürt asıllı olan ve şiirlerini Farsça yazan Nizami-i Gencevi tarafından tertipli ve uygun bir şekilde süslenmiş ve şiir bilgisiyle bu sade ve süssüz hikayeye sanat hırkası giydirmiş ve böylece onu bir dünya hikayesi seviyesine çıkarmıştır.Nizami'den sonra onlarca kişi yorumlar ve yeniden yaratımlar yoluyla bu hikaye üzerine denemeler yapmış ve sonunda bu hikayeden onlarca yeni eser ortaya çıkmıştır.Bu kişilerden biri de Kürt şair Sewadî'dır. 9 Bu çalışmamızda, ben öncelikle hikayenin tarihi, her iki kahramanın gerçek varlığı üzerine araştırma yaptım ve uzmanların konu hakkındaki görüşlerini karşılaştırdım. Daha sonra bu çalışmamızın asıl konusunu teşkil eden Sewadî'nin Leyla ile Mecnun'u üzerine incelemede bulundum. Araştırmalar sonucunda ortaya çıktı ki Sewadî kendi eserini Farsça olarak yazılmış üç tane başka Leyla ile Mecnun'dan yararlanarak ortaya çıkarmıştır.Adı geçen üç eser de Farsça yazan bu şairlere aittirler: Nizami-i Gencevi, Mektebi-i Şirazi ve Hatif-i Hercerdi-i Cami. Bu üç şair hakkında gerekli bilgiler sunulmuş ve Sewadî'nin Leyla ile Mecnun'u bu üç şairinin Leyla ile Mecnun'larıyla karşılaştırılmıştır.Ortak ve ayrı olan yönleri ortaya çıkarılmıştır.Ve karşılaştırmaların bir tablosu da sunulmuştur. Sewadî'nin adı, mahlası ve elimize ulaşan eserleri üzerine araştırma yaptım ve elimden geldiğince tanıtmaya çalıştım. Aynı şekilde Sewadî'nin Leyla ile Mecnun'unu analiz ettim. Bu araştırmalar ve Sewadî'nin tanıtılmasında sonra, bu çalışmamızın aslını oluşturan Sewadî'nin Leyla ile Mecnun'unun elyazması ve baskıları tanıtılmıştır. Daha sonra da Sewadî'nin Leyla ile Mecnun'unun metninin transkripsiyonu gerçekleştirildi ve transkripsiyon var olan beş nüsha ile birlikte edisyon-kritik yöntemiyle karşılaştırılıp düzeltildi. Önce mesnevideki her beyit bütün nüshalarla karşılaştırılmış, sonra da en düzgün olan beyit seçilmiş ve diğer nüshalarla farklılıkları ortaya konulmuştur. Bundan sonra düzeltilmiş olan Leyla ile Mecnun metni tarafımdan tevil edilip yorumlanmıştır. Yorum ve tevil bölümünde, hikaye metninde yer alan zor kelimeler Arapça, Farsça ve Kürtçe muteber sözlükler ışığında açıklanmış ve konuya göre bazı yerlerde açık ve anlaşılır bir şekilde yorumlanmışlardır.Ekler bölümünde Sewadî'nin Leyla ile Mecnun'unNûrullah Godişkî metni ve diğer elyazmalarının bazı sayfalarının fotokopisi örnek olarak yer almaktadır.Master Thesis NÊRÎNEK GELEMPERÎ LI MÎREKTIYA HÎZANÊ: ÎLM Û EDEBIYAT(2016) Nevzat Eminoğlu; Eminoğlu, Nevzat; Adak, AbdurrahmanEv xebat ji destpêkekê û çar beşan pêk tê û lêkolîna rewşa zanyarî û edebiyata Kurdî ya serdema Mîrektiya Hizanê dike. Her wisa li ser wan şert û mercên sosyo- kultûrî hûr dibe ku bandor li van cewheran kirine. Di serdema klasîk de rola parastina edebiyatnasan a ji aliyê rêvebiran ve, diyarde ye ji bo çêbûn û geşedana edebiyatê. Digel vê yekê îstiqrara sîyasî, rewşa avadanî, dezgehên çandî jî hêmanên bi bandor in di peydabûn û belavbûna çand û edebiyata Kurdî ya di sedema mîrektiyan de. Kurd piştî ku bûn musluman, xasma di dawiya serdema xelîfetiya Ebbasiyan de, hin xanedanên desthilatdar ji nav wan derketin. Van xanedanên Kurd li erdnîgariya xwe û li dervayê erdnîgariya xwe îqtidareke girîng bi dest xistin. Van rêvebiran gelek medrese saz kirin ku ev medrese saziyên perwerdehiyê yên sereke ne ji bo vê serdemê. Wihareng bingeha hêşînbûn û geşedana çand û edebiyata Kurdî ya klasîk çêbûye. Lê di pêvajoya çêbûna vê çand û edebiyata Kurdî de xanedan û bajarên Kurdan ketin bin pêlên êrîş û îstilaya Moxolan. Vê rewşê heta sedsalên çardeh û panzdehan berdewam kir. Piştî vê dîrokê li hin herêmên erdnîgariya Kurdan mîrektiyên Kurd ava bûn. Gund, navçe û bajarên di hakimiyeta van mîrektiyan de, bûn warê geşedana çand û edebiyata Kurdî ya nivîskî. Emîr Suleyman di sedsala panzdehan de bi rêya sîyaseteke dîplomatîk nehîşt ku mîrektiya Hîzanê wek wan mîrektiyên Kurdan ên din bikeve destê Emîr Tîmûr Gurgan û Qara Yûsufê Turkmen û hilweşe. Ji vê dîrokê pê de li mîrektiya Hîzanê îstiqrar û aramî destpê dike. Bi îtifaqa dewleta Osmanî û Kurdan ya di serê sedsala XVIan de ev rewşa aram bêhtir bi pêş ket. Bi vî awayî li vê mîrektiyê dezgehên çanda nivîskî hatin avakirin. Xwendin û perwedehî zêde bû. Bi xwedîderketina mîrên Hîzanê ya li edîb û zanayan, sîstema patronajê jî li vir saz bû. Wihareng zanyar, edîb û helbestvanên edebiyata Kurdî yên vê sedemê yên III wek Şêx Hesenê Hîzanî, Selîmiyê Hîzanî, Mela Xelîlê Sêrtî, Axaokê Bêdarî û Mela Emerê Gulpîkî û hwd. gihîştin. Asteke edebî û çandî ya ku karibe bi çanda Mîrektiyên Kurd ên din û bi yên gelên cînar re reqabeteke serkeftî bike, pêk hat. Ev asta çandî ya dewlemend a di serdema mîrektiyan de a li Hîzanê çawa ku mîraseke dîrokî ye, her wisa jî bûye binaxe ji bo vê serdema dawîn, ji peydabûn û gihîştina zana, edebiyatnas û alimên ji Hîzanê yên di dereceya alema Îslamê û dunyayê de.Article Melayê Cizîrî Bibliyografyası(2017) Yakup Aykaç; Hayrullah Acar; Abdurrahman Adak; Aykaç, Yakup; Acar, Hayrullah; Adak, AbdurrahmanMelayê Cizîrî'nin divanı klasik Kürt edebiyatında en ünlü ve en yaygın edebî eserlerden bir tanesidir. Bundan dolayı divanının birçok elyazma nüshası, kitap baskısı, divan şerhi ve çevirileri mevcuttur. Özellikle son dönemlerde Mela ve divanıyla ilgili birçok araştırma yapılmıştır. Bunu rahatlıkla ifade edebiliriz ki klasik Kürt edebiyatında Mela ve divanıyla ilgili çalışmalar bibliyografik ve literatür olarak ileri bir seviyeye ulaşmıştır. Bu makale Mela ve divanıyla ilgili bibliyografik bir çalışmadır. Bu araştırmanın amacı Melayê Cizîrî ile ilgili yapılan çalışmaları akademik bibliyografya çerçevesinde tespit etmek, toplamak ve tanıtmaktır. Cizîrî ile ilgili yapılan geçmişteki çalışmalar, akademik bazı önemli çalışmaların tanıtımı, sistematik bir şekilde bibliyografik listelerin hazırlanması bu makalenin temelini oluşturmaktadır. Bibliyografya bu çalışmada şu başlıklar altında incelenmiştir: Elyazma nüshalar ve kitap baskıları, Mela ile ilgili araştırma kitapları, Mela'nın divan şerhleri, lisanüstü tezleri, makale ve ansiklopedi maddeleri, sempozyum ve konferans tebliğleri ile popüler edebiyat ve kültür dergileriMaster Thesis DÎWANA HEYDERÎ (ŞÊX MIHEMED EMÎNÊ HEYDERÎ) -METN Û VEKOLÎN-(2020) Mehmet Yıldız; Yıldız, Mehmet; Adak, AbdurrahmanŞêx Mihemed Emînê Heyderî (1927-2003) helbestvanekî edebiyata Kurdî ya klasîk e ku di serdema nûjen de jîyaye û berhemên xwe ji her alî ve bi referansên edebiyata klasîk xemilandiye. Heyderî li gundê Kelehê yê bi ser Nisêbîna Mêrdînê hatiye dinyayê. Piştî pêvajoyek dûr û dirêj ya xwendin, ilm û tesewifê bûye muderîs, alim mutesewif û edîbek girîng ê serdema xwe. Her wekî di qada dînî û tesewifî de berhem nivîsîne di qada edebî de jî dîwanek pêşkêşî edebiyata Kurdî ya klasîk kiriye. Dîwana wî hem ji alîyê ruxsarî hem jî ji alîyê naverokî ve li ser esasên edebiyata klasîk kemilîye. Di hemû helbestên xwe de kêşa erûzê bi serkeftî tetbîq kiriye û di 39 helbestan de rîtm û mûsîqîya helbestên xwe bi serwaya navekî derxistiye lûtkeyê. Bi 12 teşeyên nezmê (qesîde, xezel, mustezad, qit‘e û helbestên musemmet) û heşt cureyên edebî (tewhîd, munacat, ne‘et, medhiye, mersiye, hîcwiye, pendname, xezela tekyayê) helbest nivîsîne ku ev jî dewlemendîya alîyê derekî û naverokî ya dîwana wî nîşan didin. Ziman, şêwaz û vegotina dîwanê dewlemend û herîkbar e. Heyderîyê ku bi çar zimanan dizanîbû 82 hellbest bi Kurdî, sisê bi Erebî, didu jî bi Tirkî bi tevahî 87 helbest nivîsîne. Her weha du mulemme‘ên ku ji zimanên Erebî, Farisî, Kurdî û Tirkî pêk tên nivîsîne. Heyderî, di bin tesîra helbestvanên klasîk, Melayê Cizîrî, Ehmedê Xanî, Melayê Bateyî û Şêx Evdirehmanê Aqtepî de mabe jî di dîwana xwe de resenîtîyek bi dest xistiye. Bi rêjeyeke zêde hunerên edebî bi kar anîne ku ji alîyê estetîk û hunera edebî ve dîwaneke ku di asteke bilind de ye derxistiye holê. Xebata me ji destpêk û sê beşên sereke pêk tê. Di destpêkê de em li ser serdema helbestvan, bûyer û rewşên dîrokî yên ku tesîr li ser jîyan û berhemên wî kirine û di beşa yekem de li ser jîyan, berhem û kesayetîya edebî ya helbestvan rawestiyan. Di beşa duyem de me ji gelek alîyan ve vekolîna dîwanê kir û di beşa sêyem de jî me metna rexneyî ya dîwanê saz kir.Master Thesis Dîwançeya Seyfiyê Şoşî(2016) Sezer, Müslih; Adak, AbdurrahmanSUMMARY SEYFIYÊ ŞOŞÎ'S DÎWANÇE (TEXT AND ANALYSING) Seyfiyê Şoşî lived in the last half of the 18th century and in the first half of the 19th century (1750?-1821?). His family was well-known by Xelwetî and Qadirî tarîq, a religious path. So he passed his life as a member of that path. In addition to this, he was a sufic poet of classic literature. He used the patterns of this literature in his poems. This work consists of one beginning and four parts. Through the beginning part, I've researched about Kurdish goverment and the history of Behdinan goverment and the time when Şoşî lived in Behdinan. In the first chapter I focused on his life, family and sufic views and the knowledge of the manuscript of his diwan. The second part is about his language and his literary personality. In the third chapter there is a research on the form and shape of his work, its content as well. In the fourth chapter his Dîwançe has been analysed. The fourth section is the methodology of classifying of his poems and also it is the related of Dîwançe's criticised text. The international transcription was used instead of arabic letters for his transcription of the texts. Şoşî's poems were formed by three chapters, and they have made three parts, in this working too; but it has classified according to the known types. Key Words: Seyfiyê Şoşî, dîwan, Qadirî Path, transcription, classic literature of KurdishMaster Thesis Hunerên Edebî di Dîwana Hadî (Seydayê Licî) de(Mardin Artuklu Üniversitesi, 2019) Ilı, Aynur; Adak, AbdurrahmanMihemed Hadî'nin hayatı hakkında her ne kadar az bilgiye sahip olunsa da bilinmektedir ki 19. ve 20. yüzyılları arasında yaşamış olan bir âlim, şair, mutasavvuf ve aydındır. Muhammed Hadi Licelidir, bu da halk arasında bilinen adı olan Seydayê Licî mahlasından anlaşılmaktadır. Mihemed Hadî'nin Lice'de bir süre müderrislik ve müftülük yaptığı da kayıtlarda bulunmaktadır. Şiirleri, yaşadığı dönemin fikir ve düşünce yapısı, tasavvuf ve tarikat anlayışı (özellikle kendisinin de üyesi olduğu Nakşibendi tarikatı) ve dini bilgisi hakkında geniş bilgiler vermektedir. Mihemed Hadî düşüncelerini şiirlere aktarırken sanatsal bir dil kullanmaktadır. Belagât, güzel konuşma ve kendini güzel ifade etme bilimidir. Belâgatın çıkış noktası ve bugünkü halini alması uzun bir sürece tekabül eder. Belâgatın ilk çıktığı dönemdeki amacı Kur'anı Kerimi daha iyi anlamak içindi; ancak daha sonra alanı genişleyerek klasik edebiyat eserlerini yorumlamak ve anlamak için de kullanılmıştır. Çalışmamızın konusu "Hadî (Seydayê Licî) Divanında Edebi Sanatlar" dır. Daha önce geniş bir şekilde edebi sanatlar konusunda ve Hadi'nn Divanı üzerinde bir çalışma olmadığı için bu konu tercih edilmiştir. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Hadi'nın hayatı ve eserleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Hadî'nin Divan'ında geçen 44 edebi sanat üzerinde çalışılmış ve bu sanatlar, teker teker açıklanıp divandan örneklerle yorumlanmıştır. Üçüncü bölümde ise divan baştan sona kadar yazılmış olup edebi sanatlar teker teker tespit edilip yazılmıştır. Sonuç kısmında ise tespit edilen edebi sanatlar karşılaştırmalı bir şekilde izah edilmiştir.Master Thesis DI EDEBIYATA KURDÎ DE FOLKLOR û ROMAN LI DOR TEXEYYULÊN BERÊ RÊÇÊN ÎROYÎN(2013) Ramazan Çeçen; Çeçen, Ramazan; Adak, AbdurrahmanEv xebat, li ser têkiliya folklor û romanê hûr dibe. Xasma bala xwe dide hin destan û çîrokên edebiyata kurdî ya gelêrî ku dema ew dibin roman, ka li pirsgirêkên çawa dilikumin. Daxwazeke din a vê xebatê jî ew e ku rengê fêhma civakî û hunerî ya van pirsgirêkan nîşan bide. Bêguman payebilindkirina çand û zimanê gelêrî ya ji aliyê mêleke neteweperwer ve, tiştekî nû nîne; di van dewran de ew wek cewherê milet, warê hundurîn ê saf hat qodkirin. Tiştê nû ev e ku di van 15-20 salên dawîn de vê mêlê, bi awayekî lezgîn di nav forma romanê de ji xwe re hêlînek çêkiriye. Rêjeya hebûna van romanan delîla herî berbiçav a vê rewşê ye. Rastiyeke peyva “serdema romanê” heye. Belê, daxwaza romannûsîneke (fantazmaya romanê) ku nayê zeptûreptkirin jî heye; û nivîskarê kurd dixwaze bibe parçeyekî vê pêvajoyê. Lêbelê heman daxwaz, techîzad û cinekî afirandinê jî şert dike. Di tunebûna van de, romanên ber dest jî dema xwe li tengala kêmasiyên civakî te’rîf dikin, lingên wan ji zemînekî hunerî dişemite, dikeve ser erdeke civakî. Her hal ji ber vê yekê ye ev romanên ku hatine tehlîlkirin li dor temayên wek hafizeya civakî, nasnameya netewî, leheng û mîtên dîrokeke resen a milet, berterefkirina kêmasiyên dîrokî, bawerî û olên heterodoks ên mezlûm çerx didin. Ev roman bi vî awayî ji îlhama xwe (ji forma destanê) dûr dikevin, lê mirov nikare bibêje ku taca kûrahiyeke psîkolojîk, kamilbûneke malê tecrubeyên kesane, ezmûn û lêgerîneke nûjen dikeve serê wan.. Belkî çiye ku ev berhem li ber şîpanka romanê bendewarî hundir in, – ji ber ku ji hewcedariyên romanê hinekî dûr in– mirov ji van re bibêje epîroman dê rasttir be. Eşkere ye ku di navbera du aşan de –îlham û dilxwaza xwe de– mane. Ji aliyê din ve ew refleksa nivîsendeyî ya ku nivîsandinê dike karekî gergûhêz, hinekî din vî karakterê epîromanê dermale dike. Ji ber ku li homatê pêşaniyeke “em çawa binivîsin” bêtir “em çi binivîsin” heye. Di rûdana vê pêşaniyê de roleke mezin a vê fêhmê heye ku nivîskarê kurd –qey nebe ew ên xwediyê van berheman– xwe wek rewşenbîrek, heta wek rewşenbîrekî çanda berxwedanê dibîne. Diyar e nivîskarê kurd, dema li ser navê gel xeber dide, dixwaze wî perwerde jî bike. Helwesta ‘mirov çi an çima binivîse’, bi rehetî dibe mijara derseke dîrokî; mijara ku tê navgînîkirin (pergalîkirin) jî ber bi laşekî pedagojîk ve rê dipîve. Tam di vê kêliyê de tê tesewirkirin ku destanên folklorîk di hundirê xwe de, li ser navê dersên dîrokî û pêşniyazên pedagojîk, mînakên rast û çewt dihewînin. Ji hêleke din ve himbêzkirina folklor û çîrokên berê, rêkurtkeke kêrhatî ye ji bo “avakirina tradîsyoneke edebî”. Ev helwest, bawer dike ku ne tenê xisarên ji qedexe, zimankujiyan welidîne têk dibe, di heman demê de, tirs û endîşeya “ev tişt dê bimirin”, “zeman dê wan daqurtîne” jî berteref dike. Belkî tam di vê kêliyê de em şahid dibin ku qîmetdayîneke ku nivîs ne layîq e tê pê. Ewladên vî miletî ku bawer dike gelê wî “kêm carî” dest biriye pênûsê, vê ewdê dike: Binivîse, ku neyê jibîrkirin! Binivîse, nivîsandin di vê çandê de bi serê xwe fezîletek e!.. Lê bizatihî ji mînakên nivîsandî diyar e ku di her hal û karî de ev muteberî bi dest nakeve. Ji ber ku nivîs, destpêkek e. Taybetiya ku gewdeya wê pêk tîne, cewhera wê ye. Rabirdûya ku wek embara tecrubeyan tê dîtin, komek endîşeyên îroyîn ên ku di dor texeyyûlên wê de çerx didin, tîne meydanê. Hewl û tevgera nivîskarê ku dixwaze endamên komeleya wî hin tiştan jibîr neke jî ji kokên “hafizeya kultûrî”, “nasnameya civakî” re avdaniyê dikin. Li vir, rabirdû cardin dibe objeyek. Lewra mafê xwe yê ku “pê neyê lîstin, li gor armancekê neyê bikaranîn” winda kiriye. Mimkûn e ku mirov siyaseten bi pirsgirêkên bikaranîna rabirdûyê re serî derxe, lê wisan dixwiyê mirov nikare çavê xwe ji qusûrên edebî re bigre. Dema ji vê embarê, tiştên li gor daxwaza dil tên neqandin, berî ku ew tişt derkevin ber ronahiya rojê, etîketek jî li ser tê danîn. Rast e, wek ku teorîsyenên netewetiya kultûrî jî bal dibin ser, di avakirina nasnameya netewî de roleke romanê heye, lê di edebiyata kurdî de bikaranîna embara vê rabirdûyê bêtir çav dike navgînîkirineke sekûler. Lêbelê hindik jî be –niha romanek– mînakên navgînîkirineke bawermend jî hene. Ya pêşîn, bê ku binyada sosyo-psîkolojîk a lehengan li ber çavan bigre, rabirdûyê di nav çandeke saf a winda de bi nav dike û dersa xwe wisa dide; ya din jî rabirdû û lehengên wê bi fezîletên dînê nû –îslam– cil û berg dike. Telafîkirina kêmasiyên dîrokî yên bi vî awayî, vê neqlê bi xwe re hin xisarên estetîkî tîne. Ji ber ku dema mesafeya navbera duh û îro hindik dibe û duh nêzîkî îro dibe, nivîskarê kurd ê ku bi sedemetî û sînorkirina vebêjer qaîl nabe û dest ji otorîteya nivîskariyê naşû, berê keştiyê dide nav anakronîzmên zimanî û dîrokî. Lê ne tenê ev e jî. Lehengên romanan çiqas ji niyetên nivîskar muessîr bibin, çiqas di nav qeyranên temsîl û nasnavê de rû bidin, ewqas bêtaqettir têne çavê me. Di rastiya wan a çîroksazî de qelşên mezin der dibin. Jixwe çiye ku ev berhem objeya îlhamê bi behreyeke nivîskariyê re neguherîne û himbêza xwe ji awirekî nû yê teze re venekirine têra xwe qebehetekî mezin kirine; îcar bi ser de jî ku lehengên wan di destê nivîskar de bibine xetîbekî li dijî tebîet û mîzaca xwe, ji aliyê edebî ve ev hebe nebe, korerêyek e. Hindik bin jî di edebiyata kurdî de hin mînakên serkeftî hene ku folklorê di nav manewrayên afirîner ên edebî de, bi birrek peykên wek întertekstûelî, parodî û îroniyê cardin saz kirine. Lêbelê çiye ku ji çavkaniyên xwe bi temamî cihê ne, ew nebûne mînakên yekemîn ên vê xebatê. Dîsa jî bi niyeta ku bersiva vê pirsê bide qala hinekan hate kirin: Gelo bi riya birrek manewrayên nû û afirîner ên edebî, ji folklorê îstifade mimkun e? Ev tev, vê xebatê ber bi têgehên deyndarî warên wek sosyolojî, antropolojiyê ve dahf didin. Lewra ger xebateke ku xwe nêzîkî sosyolojiya edebiyatê dibîne derketibe meydanê, ev ne xerîb e. Jixwe ne wisan bûya dê peyv û bêjeyên wek folklor, hafizeya civakî, nasnav, duh, niha, dîrok, netewetî, temsîl, roman, epîroman, nivîsende, nivîskarê kurd evçend derneketana pêş.Article Mevlevîliğin kuruluş dönemi (xvı. yüzyıl) Gülşenî Şairler üzerindeki etkisi: İbrâhîm Gülşenî, Usûlî ve Za’fî örneği(Sakarya Univ, 2011) Adak, AbdurrahmanGülşeniyye tarikatı, Mevleviyye tarikatından önemli ölçüde etkilenen bir tarikattır. Gülşeniyye tarikatının kuruluşundan sonra, her iki tarikat arasında önemli bir iletişim ve etkileşim gerçek leşmiştir. Özellikle her iki tarikata mensup şairler arasındaki ilişki daha çok dikkat çekmektedir. Bu çalışmada Esrâr Dede (ö. 1211/1796)’nin Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye’sinde Gülşenîlerle irtibata geçtiği söylenen Mevlevî şairler üzerinde durulmuştur. Bunlar Semâ’î Sultân Dîvânî, Yu suf Sineçâk, Garîbî, Şâhidî, Günâhî, Derûnî, Şuhûdî, Arşî, Bekayî, Vehbî ve Enîs Receb Dede’dir (on bir şair). Çalışmada bu şairlerin Gülşenîler ile olan irtibatı çerçevesinde her iki tarikat ara sındaki irtibat hakkında önemli sonuçlara varılmıştır.Master Thesis Tespîtkırın û tesnîfkırına nırxên cıvakî dı çîrokên herêma Nısêbînê de(Mardin Artuklu Üniversitesi, 2022) Aktaş, Nurcihan; Adak, AbdurrahmanMasallar bir toplum içerisinde doğan ve ataların kültürlerini barındıran sözlü anlatılardır. Her toplum kendi yaşam biçimleri, inanç ve değerlerine göre masallarını oluşturmuşlar ve bu şekilde nesilden nesile aktarmışlardır. Yani masallar bir toplumun inanç ve toplumsal değerleri üzerine inşaa edilmiştir. Bu yüzden masalların bir yönüyle toplumun aynası olduğu söylenebilir; çünkü masallar bir yandan dinleyicilere zevk verirken diğer yandan içinden barındırdığı toplumsal kodları nasihatvari yolla dinleyicilere ulaştırmaktadır. Elbette ki bu eğitsel yönü sadece çocuklar için değil, aynı zamanda yetişkinler için de geçerlidir.Dolayısıyla bir toplumun kültür ve toplumsal değerlerini masalarından anlamak mümkündür. Bu çalışmanın amacı Nusaybin yöresinde yer alan Kürtçe folklorik masallarında sosyal değerlerin tespit edilmesidir. "Genellikle barındırdığı sosyal değerler ne şekildedir ve bu masallar aracılığı ile hangi değerler bir sonraki nesle ulaşmıştır?'', soruların cevapları bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Bu soruların cevapları için Nusaybin yöresine ait yirmi kurmanci masal analiz edilmiş ve bu masallarda Schwartz Değer Ölçeği kullanılarak sosyal değerler tespit edilip, sınıflanmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde tezin konusu, amacı, yöntemi, sınırlılıkları ve kaynakları hakkında temel bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde değerlerin hikâye ve halk bilimi ile ilişkisi üzerinde durulmuş, ikinci bölümde ise Nusaybin yöresine ait yirmi hikâyenin tamamına ait toplumsal değerler ortaya konulmuş ve bu değerlerin tespiti ve sınıflandırılması yapılmıştır. Çalışmanın sonunda sonuç ve yorumlar yapılmış olup, çalışmamız için derlediğimiz Nusaybin yöresine ait on masalın tam metinleri verilmiştir, ancak telif hakkından ötürü alıntı yaptığımız diğer on öykünün tam metinleri verilmemiştir.
