Browsing by Author "Aslan, Mustafa"

Now showing 1 - 20 of 25

ADET Û RÎTÛELÊN TÊKILDARÎ MIRINÊ LI HERÊMA NISÊBÎNÊ
(Artuklu Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü, 2019) Yılmaz, Şükrü; Aslan, Mustafa
Berhevkirin û teswîrkirina adet û rîtûelên têkildarî mirinê yên kurdên Nisêbînê weke mijara vê xebatê hatîye hilbijartin. Ji ber ku xebatên akademîk yên derheqê adet û rîtûelên şîn û sersaxîyê yên di çanda kurdî da kêm in, di vî warî da valahîyek xuya dike. Tê hêvîkirin ku xebata me ji bo dagirtina vê valahîyê bibe gaveka biçûk. Armanca xebatê, destnîşankirina guhertinên ku di adet û rîtûelên navborî da çêbûne, tespîtkirina fonksîyonên wan yên civakî û ravekirina sedemên guherînan e. Têkildarî vê yekê, binyada civakî ya kurdên herêma Nisêbînê jî hatîye lêkolînkirin. Di vê çarçoveyê da daneyên ku ji sehayê hatin bidestxistin, bi çanda kurdî ra hatin berawirdkirin û di adet û rîtûelên têkildarî mirinê da li şopa bawerîyên kurdan yên berê hatîye gerandin. Weke rêbaz, digel çavkanîyên nivîskî, li gorî daneyên ku ji sehayê hatin bidestxistin, adet û rîtûelên têkildarî mirinê hatine analîzkirin. Piştî van analîzan hate dîtin ku, guherînên ku di binyada civakî da çêdibin, di adet û rîtûelên têkildarî mirinê da jî guhertinan derdixin holê. Hate tespîtkirin ku, herçiqas çanda îslamê li herêmê serdest e jî, digel hindek îstîsnayan kurdên êzidî, adetên xwe yên têkildarî mirinê li hemberî vê çanda serdest parastine. Herweha hate dîtin ku adet û rîtûelên têkildarî mirinê ku jî alîyê kurdên herêma Nisêbînê ve tên sepandin, pêgirîyê bi çanda kurdî ya giştî ra dikin.
Berawirdkirin û nirxandina sê şanonameyên hevjêderk
(2024) Aydın, Burak; Aslan, Mustafa
Bilindiği üzere birçok modern dönem eseri folklor den beslenmişlerdir. Folklorik unsurlar eski dönemlerden günümüze birçok farklı yoldan ulaşmışlardır. Bu yollardan bir tanesi de metinlerarasılıktır. Yazarlar yaşadıkları dönemde birçok kez eski eserleri kendilerine, döneme, okurlara vb. göre tür, biçim ve içerik yönünden değiştirerek yeniden yazmışlardır. Eğer araştırmacılar bu eserleri değerlendirirken metinlerarası ilişkileri dikkate almazlarsa, kuşkusuz o değerlendirmeler eksik kalacaktır. Bu yüzden eserler böyle bir bağlamda ele alınmalı ve yorumlanmalıdır. Kürt edebiyatında bir halk hikayesi tıpkı birçok folklorik eser gibi modern dönemde birçok edebiyat eserine kaynaklık etmiştir. Bu çerçevede bu hikaye öncelikle Evdirehîm Rehmî Hekarî tarafından Memê Alan adıyla daha sonra ise Xelîlê Çaçan ve Tahirê Biro tarafından Memê û Eyşê adıyla, yani üç farklı yazar tarafından farklı zamanlarda bir tiyatro eseri olarak yeniden yazılmıştır. Biz de bu yüzden adı geçen bu üç eseri folklor ve metinlerarasılık bağlamında değerlendirdik. Böylelikle gördük ki adı geçen yazarlar kendi özellerinde ve dönemlerinin siyasi, edebi, sosyal, tarihi vb. şartlarında anlamsal ve formsal dönüşümlerle bu eseri yeniden canlandırmışlar ve okuyucular/izleyicilerin gündemine taşımışlardır. Bununla birlikte bu üç yazar kendilerine özgü sebeplerle eserlerini Kürt folkloruna ait unsurlarla donatmışlardır. Bu tür eserler metinlerarasılık teorisyenlerinin hiçbir eser kendisinden önce yazılmış eserlerden bağımsız değildir görüşünü desteklerler.
Bı nêrîneke femînîst analîza romanên nîvîskarên mêr yên kurd
(Mardin Artuklu Üniversitesi, 2019) Taş, Hacire; Aslan, Mustafa
Edebi metinler farklı eleştiri yöntemlerinin odak noktası olmuştur. Bu yöntemlerden biri de feminist edebiyat eleştirisidir. Bu çalışmada da dört Kürt erkek romancının (Sebrî Sîlêvanî, Meryema- Helîm Yusif, Sobarto- Bavê Nazê, Dara Pelweşiyayî ve Ferhat Pîrbal, Heft Wêney Rûtî Jinî Cenabî Wezîr ) birer romanı, feminist edebiyat eleştirisi yöntemiyle incelenmiştir. Bu romanlarda kadın karakterler analiz edilerek kadınların ataerkil toplum içerisindeki konumunun, yazar tarafından romanlara nasıl yansıdığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Yazarların, kadın karakterleri kurgularken ataerkil bakış açısından nasıl etkilendiği, toplumsal cinsiyet rollerinin, cinsiyetçiliğin, ne şekilde ortaya çıktığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada yer alan romanlarda, kadın karakterler çoğunlukla fiziki yönleriyle betimlenmiş ve daha çok dişilikleriyle ön plana çıkarılmışlardır. Bu kadınların duygu ve düşünce dünyalarının göz ardı edildiği gözlemlenmiştir. Ancak Sebri Silêvaninin, Meryema karakterini bu tespitin dışında tutuyoruz. Kadın karakterler; ataerkil toplumun toplumsal cinsiyet sınırları içerisinde sınırlandırılmış ve bu kadınların, romanların nesnesi konumunda oldukları görülmüştür. Bu romanlarda ataerkil toplumun kadına bakış açısı, erkek karakterlerin bakış açıları üzerinden de incelenmiş ve erkek egemen zihniyetin yansımaları tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışma giriş kısmı, birinci bölüm ve ikinci bölüm olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında çalışmanın konusu, amacı, sınırlılıkları ve yöntemi belirlenmiştir. Birinci bölümde feminizm, feminizmin dalgaları, çeşitleri ve feminist edebiyat eleştirisi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise erkek romancıların romanları feminist edebiyat eleştirisi açısından incelenmiştir. Bu romanlardaki karakterler ve öne çıkan konular analiz edilmiştir.
BI RÊBAZA REXNEYA FEMÎNÎST LÊNERÎNEK LI ROMANÊN JINÊN KURD
(Artuklu Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü, 2018) Doğan, Songül; Aslan, Mustafa
Ev tez li ser edebiyata jinên kurd û romanên wan hatiye nivîsandin. Di vê tezê de bi rêbaza rexneya femînîst, pênç romanên nivîskarên jin ên kurmanc ji aliyê karakterên jin ve hatine analîzkirin. Bi van analîzan re mebest ew e ku rewşa jinên kurd, bi rêya romanên jinên kurd re, bi nêrîneke femînîst bê xwendin. Bi vê xebatê re me hewil da ku em nêrînên nivîskarên jin ên di derbarê jinê de dahurînin û rewşa jinên ku di nava pergala baviksalar, di bin pêkûtiyên mêrane û saziyên mêrserwer de hatine bindestkirin derxînin holê. Di romanên nivîskarên jin ên ku daxilî vê xebatê bûne de karakter bi piranî jin in û mijarên van romanan li ser pirsgirêkên jinê, zayenda civakî, baviksalarî, perwerdehî, nasnameya netewî û jinaniyê ye. Ev xebat ji sê beşan pêk tê. Di qismê destpêka xebatê de mijar û girîngiya xebatê, mebest, sînor, rêbaz, pirsgirêk û astengiyên xebatê hatine diyarkirin. Di beşa yekem de li ser dîroka femînîzmê, cure û pêlên wê hate sekinandin. Di dawiya vê beşê de cihê jinên kurd ê di nava femînîzmê de hate nîqaşkirin. Di beşa duyem de, li ser rexneya edebiyata femînîst û bêdengiya rexneya li ser berhemên jinên kurd hate sekinandin. Di beşa sêyem de, karakterên jin ên di pênç romanên nivîskarên jin û babetên ku di van romanan de derketine pêş hatin analîzkirin. Di encama vê xebatê de hate dîtin ku ligel hin kêmasiyan, edebiyateke jinên kurd heye.
BINYAT Û RASTNIVÎSÎNA LÊKERAN DI BERHEMÊN RÊZIMANÊ YÊN KURMANCÎYA BAKUR DE
(2018) Mehmet Gemsiz; Gemsiz, Mehmet; Aslan, Mustafa
Rêziman wek hêman û stûneke girîng a zimanê nivîsînê ya zimanekî tê hesibandin û ji ber ku şayesandin û peyitandina rêzikên zimên jî li xwe digire, ew bi rola rêbera zimanekî radibe. Di gel vê yekê, gava bi çavekî hûrbînî li pirtûkên rêzimanên kurmancî tê nihartin, tê dîtin ku ne tenê di warê mijarên taybetmend de, her wisan di biwara hin mijaran de ku ew wek ên sereke tên pejirandin, zimannas û rêzimannas ne li hev in û di navbera wan de nêrînên cuda yên berbiçav xwe tafilê didin der. Mîna mijarên cureyên bêjeyan, cureyên lêkeran û ji aliyê binyatî ve senifana lêkeran. Di vê xebatê de li ser yazdeh rêzimanên zaravayê kurmancî tê rawestandin û bal li ser warên cureyên bêjeyan (beşên axaftinê), lêker, ji aliyê binyatî ve senifana cureyên lêkeran (tevî mînakên lêkeran ku ji bo wan hatine pêşkêşkirin) û rastnivîsîna lêkeran ên di rewşa raderî û navdêrî de tê kêşandin. Ji ber ku ev berhem bi rêbaza rêzimana klasîk hatine amadekirin, bi heman rêbazê tiwêjandin li ser wan tê kirin. Li ser warên ku bûne mijara xebatê, ji nû ve senifanek der barê cureyên lêkeran ên ji aliyê binyatî de tê kirin û bi navê lêkerên veqetînbar jî senifanek li wan tê zêdekirin ku bi awayekî serbixwe di tu rêzimanê de cih ji van re nehatiye veqetandin. Ji bo çareserkirina kêşeyên rastnivîsîna lêkeran ên di rewşa raderî û navdêrî de jî, rêzikên ku li gorî rêzimana kurmancî hatine peyitandin tên pêşkêşkirin.
Daçek dı zaravayê Kurmancî da
(Mardin Artuklu Üniversitesi, 2018) Taman, Bahattin; Aslan, Mustafa
Edatlar, Kurmanci lehçesinde en etkili dilbilgisi öğelerindendir. Pozisyon olarak kelimelerden önce kullanılır ve ayrıca çift edatlar kelimeyi içlerine alırlar. Yapı olarak yalın, ad ve birleşik durumda karşımıza çıkarlar. Cümle içinde kelimelerle kullanılarak, cümleye kalma, yönelme, çıkma, beraberlik, içinde olma, benzetme, ölçme ve soru anlamı verirler. Bunun yanı sıra parçalardan oluştukları ve fazla kullanıldıkları için dil ahengi üzerinde geniş bir etkiye sahiptirler. İsim, zamir, fiil, zarf, bağlaç gibi kelime türlerini etkilerler. Edatlar küçük parçacıklardan oluşmuşlardır ve çok kullanıldıkları için ses değişimlerine uğrarlar. Bazılarında düşme, bazılarında değişme meydana gelir. Kurmanci lehçesinde en büyük sorunlardan bir tanesi art-edatlardaki ses sorunu tercihidir ki dildeki ahenge ve akıcılığa etki etmektedirler. Bu çalışmada, edatlar "yer", "yapı", "anlam", "görev" ve "sesbilim" açısından incelenecektir. Amaç, edatları pozisyon ve yapılarına göre genel anlamda tasnif etmek, edatların cümleye kattıkları anlam imkânlarını ortaya çıkarmak, edatların diğer dilbilgisi öğeleriyle olan ilişkilerini belirtmek, edatlardaki ses değişimlerini ve ortaya çıkan problemleri analiz edip bu bağlamda bir yön belirlemektir. Şüphesiz edatların ayrıntılarıyla incelenmesi, Kurmanci lehçesinin kullanım imkânlarını genişletecek. Çünkü birçok dilbilgisi konusuyla ilintili olan edatlar etki sahibidirler. Bu yüzden edatların kullanım olanaklarını belirtmek gerekiyor. Bu çalışma aynı zamanda, edatların ses bilimsel yönlerine eğilerek edatların kullanımın tercihleri üzerinde etki edecektir.
Di Gotinên Pêşiyan ên Kurdî de Navên Ajelan û Wateyên Wan.
(2025) Kayran, Muhammed; Aslan, Mustafa
Bir toplumu tanıtabilecek en temel eserler halk edebiyatı ürünü olan atasözleridir. Halkın binlerce yıllık denemeleri en çok iki üç yargılı bir tümceye dönüşerek içinden doğduğu toplumun kültürünü yansıtır. Kürt atasözleri de Kürt kültürünün ve dilinin aynasıdır. İnsanoğlunun tüm toplumları gibi Kürt halkı da kendi yaşamında bulunan her unsuru dil ürünü olan atasözlerine aktarmıştır. Doğada insan cinsi dışında insana en yakın varlıklar bitkiler ve hayvanlardır. Biz bu çalışmamızda içlerinde hayvan ismi barındıran Kürtçe atasözlerini zoolojik özelliklerine ve insan yaşamındaki konumlarına göre sınıflandıracağız. Sınıflandırmamızın ardından şu soruların cevaplarını arayacağız: Bu hayvanlar Kürt kültüründe nasıl tanımlanmıştır; nelere/kimlere nasıl benzetilmiştir veya neler/kimler onlara nasıl benzetilmiştir? bu hayvanlara hangi motifsel özellikler yüklenmiştir? Bu yanıtlara ulaşabilmek adına atasözleri derleme çalışması yapmak yerine basılı dergi ve kitaplardan ve internetten faydalandık. Çalışmamızı bu eserler üzerinden yürüttük. Bu eserlerde içeriğinde hayvan isimleri ihtiva eden binlere varan atasözüne rast geldik ancak aynı motif ve anlamları tekrarlamamak için bunlardan 820 tanesini seçtik. Çalışmamızda Kürt atasözlerinde geçen hayvan adlarının anlamlarını tespit edebilmek amacıyla atasözleri sözü edilen hayvanların zoolojik özelliklerine göre ve insan yaşamına olan uzaklık ve yakınlıklarına göre sınıflandırıldı. Atasözleri, her başlık altında kaynakçası, anlamı ve çıkarımlarıyla birlikte tablo içerisinde sunuldu. Hayvanların özellikleri ve değerlendirmelerimiz de her hayvan türü için ilgili başlık altında yorumlandı.
DU XEBATÊN DESTPÊKÎ YÊN BI ÎNGILÎZÎ YÊN RÊZIMANA KURMANCÎ: ANALÎZEKE ZIMANZANÎ Û RÊZIMANÎ
(Artuklu Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü, 2018) Tan, Sami; Aslan, Mustafa
Yekemîn pirtûka rêzimanê ji hêla Panînî ve li Hindistanê hatiye nivîsandin û li Ewropayê jî yekemîn pirtûka rêzimanê ji hêla Dionysius Thrax (B.Z 170-90) ve hatiye nivîsandin. Yekemîn berhema rêzimanê ya bi zimanê kurdî bi navê Serfa Kurmancî di sedsala 17an de ji hêla Elîyê Teremaxî ve hatiye nivîsandin. Di vê berhemê de Elîyê Teremaxî rêzimana erebî bi kurmancî rave dike. Yekemîn berhema ku ji hêla ewropîyan ve hatiye nivîsandin Grammatica e Vocabulario Della Lingua Kurda (Rêziman û Ferhengoka Zimanê Kurdî) ye ku di sala 1787an de ji hêla Garzoni ve bi îtalî hatiye nivîsandin. Piştî berhema Garzoni, xebata Rhea ya ku tevî xebata Jardine bûne mijara teza me tên. Her wekî me li jor jî da zanîn, mijara vê tezê rêzimana kurmancî ye. Di vê tezê du xebatên destpêkî yên rêzimana kurmancî ku bi zimanê îngilizî hatine nivîsandin; bi nêrîneke zimanzanîya giştî hatine analîzkirin. Navê xebata yekemîn a ku bûye mijarê tezê, The Brief Grammar and Vocabulary of The Kurdish Language of The Hakari District (Kurteyek ji Rêziman û Ferhengoka Zimanê Kurdî ya Herêma Hekarî) ye ji hêla Samuel A. Rhea hatiye nivîsandin û ku di sala 1869an de di kovara Journal of the American Oriental Society de wekî gotar hatiye weşandin. Her çî xebata duyemîn e, ji peywirdarê rêveberîya mandatîya îngilîz ê li Iraqê serpelê îngilîz R. F. Jardine ve hatiye nivîsandin. Ew xebata bi navê Bahdinan Kurmanji a Grammar of The Kurmanji of The Kurds of Mosul Division and Surrounding Districts of Kurdistan (Rêzimana Kurmancîya Kurdên Parêzgeha Musil û Herêmên li Derdora Wê yên Kurdistanê) di sala 1922yan li Bexdayê hatiye çapkirin. Ev her du xebat ji ber girîngîya xwe ya dîrokî û ji ber ku xebatên qadê ne, bûne mijara teza me. Li ser bingeha analîza rêzimanî û zimanzanî ya van her du IV berheman di vê tezê de hewl hatiye dayîn ku bi zimanê kurdî (zaravayê kurmancî) çarçoveyeke nû ji bo rêzimana nûjen a kurdîya kurmancî were danîn.
En Fazla Suriyeli Göçmen Alan Beş Kentin Emek Piyasalarında Değişimi: 2011-2014
(2016) Lordoğlu, Kuvvet; Aslan, Mustafa
Bu çalışma resmi işgücü verilerinin bir bölümünün beş sınır kenti üzerinden değerlendirilmesi ile oluşturulmuştur. Burada amaçladığımız özellikle Suriye iç savaşının iş piyasaları üzerindeki etkilerini görmek ve değerlendirmektir. Bu bağlamda incelenen beş sınır kenti en çok Suriyeli göçmenin bulunduğu veya yerleştirildiği kentlerdir. Barınma merkezleri dışında yaşayan Suriyeli Göçmenlerin en fazla bulunduğu sınır kentleri yoğunluk sırasına göre Gaziantep, Hatay, Şanlıurfa, Mardin ve Kilis illeridir. (AFAD Türkiye'deki Suriyeli Sığınmacılar 2013 Araştırma Raporu) Bu illere ait işgücü verileri 2011 ve 2014 yılları arasında değerlendirilerek ek değişimin sonuçları tartışmaya açılacaktır.
FONEMÊN KURDÎ YÊN KURDZAN Û GEROKÊN EWRÛPÎ Û AMERÎKÎ (1787-1887)
(2016) Raif Yaman; Yaman, Raif; Aslan, Mustafa
Di vê xebatê de em fonemên kurdî yên fîlologên (kurdzanên) ewrûpî û amerîkî yên sedsala pêşîn a kurdzaniyê (ji 1787an heta 1887an Maurizio Garzoni, Peter Simon Pallas, Giuseppe Campanile, Îlya Nîkolayevîç Berezîn), Peter Lerch, Aleksander Borejko Chodzko, Alexandre Auguste Jaba, Samuel A. Rhea, Albert Houtum-Schindler, Eugen Prym, Albert Socin dibînin. Ji bo peyv û hevokên kurdî yên di kitêb û gotarên xwe de rast binivîsin alfabeya roman û krîl li kurdî anîne. Hinekên van bi herfên roman li ser bingeha ebceda farisî nivîsîne. Hinekên van herfên roman ên xwedî hêjahiya fonetîk a herfên ebceda kurdî bijartine. Paşê em gerokên ewrûpî û amerîkî yên heman sedsalê û di derbarê nivîsandina bi fonemên xwe yên kurdî de ferqa wan a ji fîlologan dibînin: wan bi piranî bi fonemên zimanên xwe yên maderî bi kurdî nivîsîne; pir kêm ji bo nivîsandina kurdî fonem peyda kirine. Gerokên sereke yên vê sedsalê yên ku di gernamên xwe de bi kurdî jî nivîsîne ev in: Johann Anton Güldenstädt, Julius Heinrich Klaproth, Claudius James Rich, Karl Heinrich Emil Ludwig Koch, Austin Henry Layard û Moritz Wagner. Di encamê de em analîzên berfireh ên di derbarê fonemên kurdî yên van fîlolog û gerokên jorîn de dikin.
FONKSIYONÊN ÇÎROKAN DI PERWERDEHİYÊ DE (Vekolîn- Tekst- Analîz)
(2018) Başdaş, Servan; Aslan, Mustafa
Ev xebat li ser mijara Fonksiyonên Çîrokan Di Perwerdehiyê De de disekine. Di lêkolînê de têgeha perwerdehiyê di çarçoveya pirsa “Fonksiyonên çîrokan di perwerdehiya zarokan û mezinan de çi ne?” hatiye nirxandin. Armanca lêkolînê ew e ku bi destnîşankirina fonksiyonên çîrokan ên perwerdehiyê re hewl dide ku girîngiya tetbîqkirina wan a di dibistan û civakê de derxe holê. Ji bo wê jî ji 5 çîrokbêjên Herêma Mêrdînê 25 çîrok bi metodên hevpeyvîn û çavnêriyê hatin berhevkirin. Ev çîrok di çarçoveyên van metodan de jî hatin nirxandin: 1- Metoda “Hînkirina Derbirîna Gotinî” ya ku Ch.Charrier û R.Ozouf. 2- Metoda “Analîzkirina Peyamên Çîrokan” ên ku Muhsine H. Yavuz. Di encama xebata vê tezê de derket holê ku çîrok hem di perwerdehiya zarokan de hem jî di perwerdehiya civakê de xwedî fonksiyonên girîng in. Ji ber vê jî divê ku çîrok di perwerdehiya zarok û civakê de bi materyalên modern ên ragihandin û perwerdehiyê bêtir bên bikaranîn û ji bo teşwîqkirinê jî cihekî taybet ji çîrokan re were veqetandin.
HEVOKÊN TEMAMKER ÊN BERKARÎ YÊN KURMANCÎ YÊN DEVOKA TORÊ
(Artuklu Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü, 2019) Gültekin, Sinan; Aslan, Mustafa
Di vê xebatê de hevokên temamker ên berkarî yên devoka Torê, wate, entegrasyon (biyekbûn) û cureyên wan hatiye vekolan. Bi awayekî hûrgilî rewşên hevokên temamker ên berkarî yên devoka Torê, bi mînakên meydanî û bi nêrîneke ezmûnî hatine ravekirin. Di beşa yekem de bi taybetî lêkerên ku dikarin hevokên temamker ên berkarî bigirin hatine ravekirin. Li ser sê cur lêker hatiye rawestin û ev sê cure lêker ev in: lêkerên modal, lêkerên pêhisîn-pêzanîn-vegotinê (PPV) û lêkerên manîpûlatîf (dançêker). Ev cure lêker li gorî taybetiyên xwe bi hevokên temamker ên berkarî re tên bikaranîn. Di beşa duyem de jî ji aliyê entegrasyona morfolojîk (biyekbûna binyadî) ve hevokên temamker ên berkarî hatine lêkolîn. Hevokên temamker ên berkarî ji aliyê morfolojiyê (şêwezanî) ve dibin sê beş: hevokên temamker ên berkarî yên subjonktîf (raweya daxwazî, subjunctive), hevokên temamker ên berkarî yên îndîkatîf (raweyên pêşker) û hevokên temamker ên berkarî yên navdêrandî (nominalized). Li gorî bikaranîna di risteyê de hevokên temamker ên berkarî yên subjonktîf pirtir girêdayî hevoka bingehîn in. Bi piranî bi lêkerên modal û manîpûlatîf re tên bikaranîn. Hevokên temamker ên berkarî yên îndîkatîf pirtir weke hevokên serbixwe dikarin tevbigerin, lewma li gorî yên subjonktîf serbesttir in. Hevokên temamker ên berkarî yên îndîkatîf bi lêkerên PPVyê (pêhisîn-pêzanîn-vegotin) re tên bikaranîn. Hevokên temamker ên berkarî yên navdêrandî yên ku herî kêm tên bikaranîn in. Pirtir weke navdêran tevdigerin û qertafên navdêrî digirin. Di beşa sêyem de li ser entegrasyona sîmantîk (biyekbûna wateyî) a hevokên temamker ên berkarî hatiye rawestin. Li ser mijarên weke hev-referantî, serkeftin, niyet, kontrola karayî, temas, hev-demî, cureyên vegotinê, ketina bikeran hatiye vekolan. Lêkerên ku dikarin hevokên temamker ên berkarî bistînin (modal, PPV, manîpûlatîf) û hevokên temamker ên berkarî yên ku bi wan re tên bikaranîn beş bi beş hatine vegotin. Pirtir ji aliyê wate û entegrasyonê ve cûdahî û hevbeşiyên hevokên temamker ên berkarî hatine eşkerekirin.
The Invisible Working Force of Minor Migrants: The Case of Syrian Children in Turkey
(2018) Aslan, Mustafa; Lordoğlu, Kuvvet
Bu araştırma, çalışma hayatına yeni dâhil olan Suriye’li göçmen çocuk işçilerin mevcut çalışma ve eğitim koşullarını kavramak ve bazı öneriler sunmak üzere planlanmıştır. Göçmen olmanın üstüne eklenen küçük yaşlarda çalışma hayatına girmek, bizzat göçmen çocuk ve aileleri için ciddi kırılganlıklar taşımaktadır. Özellikle son dönemde Suriye’den gelen göçmenlerin yüzde 45’i 18 yaşından küçük olanlardan oluşmaktadır. Bu gençlerin bir bölümü okula devam edebilirken, bir bölümü okul ve iş hayatını birlikte sürdürmekte, bir bölümünün ise okulla ilgisi olmayıp sadece çalışmaktadır. Okula gidemeyen çocukların hangi oranda iş piyasalarına katıldıklarını teyit edecek sayısal bir veriye sahip değiliz. Bu çalışma ile Suriye’li nüfusun yoğun olduğu üç kentte tamamen enformel alan içinde çalışan Suriye’li göçmen çocuklara ait bilgiler derlenmiştir. Bu araştırma 2017 yılı içinde öncelikle Urfa, Mardin ve son olarak da İstanbul’da yapılmıştır. Çalışma sadece çocuklarla değil, onlardan gelir beklentisi içindeki ailelerle de gerçekleştirilmiş ve bazı sorun alanları ortaya konmuş ve bazı öneriler getirilmiştir.
Kürt Destanların Edebî Yapılarına Dair Bir İnceleme
(2025) Aslan, Mustafa
Bu çalışmada Kürt destanlarının edebi yapıları ele alınmıştır. Kürt destanlarından ele alınan örnekler ışığında dengbêjlerin hem yapım hem icra sürecindeki edebi becerileri analiz edilmiştir. Bunun için eserlerin icrası sırasında dengbêjlerin kullandığı sıfat, formül, motif ve metaforları yaptıkları tasvirlerde nasıl ustalıkla işledikleri gösterilmeye çalışıldı. Kaynak olarak özellikle Kafkasya Kürt diasporası arasında derleme çalışmaları yapmış, Celîlê Celîl, Ordîxanê Celîl, Emînê Evdal, Hecîyê Cindî gibi yazarların eserlerine başvurulmuştur. Bunların yanı sıra Kürt sözlü edebiyatı üzerine derleme çalışmaları yapmış Alman dilbilimciler Albert Socin et Eugen Pyrim’in çalışması ile Fransız yazar Roger lescot’un derleme eseri ve Turgut Lokman’nın Sorbonne Üniversitesi’nde savunduğu Yüksek Lisans Tezinden de yararlanılmıştır. Bu kaynaklardan alınan örnek eserlerin incelemesi çerçevesinde, karşı karşıya gelen tarafların çarpışma sahneleri ile destanın kahramanının olağandışı kişiliği, zenginliği ve savaş sırasında gösterdiği güç ve direnci ile uğruna savaştığı genç kızın güzelliğinin tasviri üzerinde durulmuştur. İki kısımdan oluşan çalışmanın birinci kısımda Kürt destanları konusunda yapılmış ve ulaştığımız kaynaklar tartışılmış ve Kürt destanların analizi açısından onların öneminden söz edilmiştir. İkinci kısımda verilen örnekler aracılığıyla Kürt destanların edebi inşasının özellikleri gösterilmeye çalışılmıştır. Sonuç kısmında, bu çalışmaya konu olan destanların inşasında dengbêjlerin gösterdiği edebi beceri ve profesyonelliklerine dikkat çekilmiş ve söz konusu eserlerin böyle bir beceri ve profesyonelliğin ürünü olduklarına dikkat çekilmiştir.
Lêkolîneke Toponîmîk: Awayên Navlêkırına Cıh û Waran û Teşeyên Erdnıgarîyê lı Devera Xursê
(2025) Subaşı, Sevim Uluç; Aslan, Mustafa
Di vê xebatê de di çarçoveya toponîmîyê de em li ser navlêkirinên cih û warên devera Xursê rawestiyan. Me gundên devera Xursê ku girêdayî navçeya Qosera Mêrdînê ye û awayên navlêkirina van gund û teşeyên erdnigarîya li wir bi awayekî toponîmîk, coxrafîk, etnoxrafîk û dîrokî nirxand. Di vê xebata xwe de me awayên navlêkirinên dozdeh gundên devera Xursê û teşeyên erdnîgarîyê li gor cure û taybetmendîyên pêkhatinên toponîmîyê rave kirin û da ber çavan da ku em bizanin niştecihên ku li van deveran jiyane bi çi hesasiyet, tevger û hişmendiyê navlêkirina van cih û waran pêk anîne. Di gel vê jî me di xebata xwe de di bin siya navên teşeyên erdnîgarîyê de jîngeh û şûnwarên qedîm, tirbe, qonax, avahî, kanî, gol, şikeft, pir, aş, zinar, gir, bexçe, daristan, kele, teht, hwd. û çend termên erdnîgarîyê ku bi piranî tenê ji hêla niştecihên devera Xursê ve dihate bikaranîn bi cih kir. Me hin termên erdnîgarîyê yên ku tomar kirine, li gor watayên ku ji hêla niştecihên vê deverê ve li van termên erdnîgarîyê hatine barkirin, şirove kirin û bi ferhengan re berawird kirin. Di ber de jî me hin termên erdnîgarîyê yên tomarkirî ku di tekstên klasîk de jî derbas dibûn dan ber çavan. Bi tevahî sed û çil pênc gundên Qoserê hene. Ji ber ku ne pêkan bû em vê xebata xwe ya sehayê li hemû gundan pêk bînin, me ji van gundan tenê gundên devera Xursê yên ku girêdayî navçeya Qoserê ne hilbijartin. Di gel van malûmatan derheqê sedema navlêkirinên gund û teşeyên erdnîgarîyê de vegêranên gel ên ku hatine tomarkirin jî di vê xebatê de cih girtine da ku bi kêrî çanda gelêrî ya Kurdî bê. Em dizanin ku navlêkirin an binavkirinên cih û warekî di encama hafizeyeke kolektîf de pêk tê. Bi vê hişmendiyê jî em tevgeriyan ka gelo li devera Xursê tesîra guherîna navên cih û waran li ser bîra hevpar a niştecihên vê deverê bi çi awayî bû. Di encamê de ev mudaxeleyên ku ji hêla dewletê ve li guherîna navan hatiye kirin ji hêla niştecihan ve di jiyana rojane de bi çi awayî hatiye pejirandin û li hember vê rewşê çi bertek hatiye nîşandan hîn bûn û me ev dane hemû daxilî zanista gelêrî ya Kurdî kirin. Di pêvajoya vê xebatê de ji niştecihên vê deverê daneyên giring hatin berhevkirin û tomarkirin û di gel vê jî bi saya rê û rêbazên weku çavdêrî, hevpeyvîn, hevdîtinên rûbirû hin malûmat û agahiyên bikêrhatî hatin bidestxistin. Herî dawî di vê pêvajoya xebata xwe de ji bo ku em xwe bigihînin dane û malûmatên mîsoger, me arşîvên dezgehên mulkî yên îdarî jî referans girtin. Ji bilî rêbaza berhevkarîya li sehayê daneyên ku hatin berhevkirin li gorî zanista toponîmîyê hatine senifandin û nirxandin. Weku encam me sed û bîst çar navên cih û warên Devera Xursê berhev kirin û derbarê Xursê û awayê binavkirina cih û waran de gihiştin qenaetekê.
Li gorî teoriya queer û femînîzmê zayenda civakî di destana Memê Alan de
(Mardin Artuklu Üniversitesi, 2019) Roder, Aram; Aslan, Mustafa
Destan kültürün geçmişi hakkında bilgi verir; her ne kadar destanlarda değişim olmuşsa da, toplumsal yaşam hakkında kültürel-tarihi bilgi öğrenilir. Ataerkil-hetero kültür, dualizm vasıtasıyla iktidarını ötekiler üzerinde bir çeşit şiddet biçimiyle cinsiyet ve toplumsal cinsiyete göre sürdürmektedir. Bu da ekonomik, toplumsal, siyasi ve hukuki gibi alanlarda haksızlıkları beraberinde getirmektedir. Her iktidarın yolu, daha doğrusu en büyük güç yani fallus sahibi olmak peniste kendini göstermektedir. Bu çalışmada Memê Alan destanı feminizm ve queer teoriye göre toplumsal cinsiyet cinsiyet, kimlik, dil, kültür, mekan, ölüm, arzu, haz, duygu, kürt ve heteroseksuel matrise göre analiz edildi. Heteroseksuel ve homosekseksuel tema ve karekterler bazı verilere göre gösterildi. Bununla queer yaşamın varlığı arandı. Tez feminizm, queer ve Memê Alan destanı analizi bölümlerinden oluşarak ve feminizm, feminist yaklaşımlar, feminist eleştiri, queer, kimlik, cinsiyet, toplumsal cinsiyet, toplumsal cinsiyet rolleri, cinsel yönelim, kültür, dil, heteronormativ sistem, kürt ve queer eleştiri konularına göre yapıldı. Analiz değişken cinsel deneyimleri, ki toplum kültür değerleriyle kendini bundan güya uzak tutuyormuş, gözler önüne sermek maksadıyla yapıldı. Halk hikayelerinin kurgulanmasında hetero-ataerkil düşünce kutsanarak ve kültür yoluyla kendini meşrulaştırarak ve böylece homoerotik duygular kültür değerleriyle gizlenilmektedir. Ama bu homoerotik duygular karakterler yoluyla tespit edilebilir. Ulusların destanı ataerkil değerler üzerine kendini inşa ederek ve böylece kendi gerçek arzularını saklamaya çalışmaktadırlar. Bundan dolayı telafuz heteroseksuel duygu ve iktidara göre biçim alır. Aile heteroseksuel matrisle inşa olur ve bundan dolayı ulusların sözlü anlatım ve destanlarında her zaman kültürel değerlerin sansürü kendini göstermiştir. Böylece çokaşklılık ve homoseksuel yaşam heteroseksuel aşk altında gizlenilmektedir.
MERYEM XAN Û TEMAYA HIZINÊ DI KILAMÊN WÊ DE
(2021) Melahat Uluç; Uluç, Melahat; Aslan, Mustafa
Dengbêj ku veguhêzerên hafizeya civakê ne hest û hîsên civakê, qewimîn, şahî û xembariyên civakê bi strankî ji nifşekê gihandine nifşeke din ku bi vê sedemê nifşên nû ji gencineya çanda xwe haydar bûne. Ji ber vê sedemê dengbêj di nav civakê de her tim xwedî qedr û qîmet bûn ku gelek caran pêŞengiya civakê kirine. Meryem Xan jî yek ji wan dengbêjan e ku bi berhemên xwe pêŞengiya civaka xwe kiriye. Bo vê sedemê di vê xebatê de bi taybetî derbarê berhemên Meryem Xanê de hatiye rawestîn da ku baŞ bê zanîn ku Meryem Xan di kilamên xwe de li ser kîjan mijar û kîjan temayê sekiniye. Bi vê xebatê Meryem Xan bi gelek hêlên xwe ve tê nasandin. Di vê xebatê de dê kilamên Meryem Xanê li dor temaya hizinê bên analîzkirin ku ev xebat ji destpêkek, sê beŞ û encamekê pêk tê. Di destpêkê de behsa mijar, armanc û girîngî, pirsgirêk, rêbaz û sînorê xebatê tê kirin. PêŞî bi giŞtî li ser taybetmendiyên çanda devkî û çanda nivîskî, hafizeya kolektîf û têkildarî vê mijarê li ser fonksiyona dengbêjiyê hatiye rawestîn. Çanda dengbêjiyê bi gelek hêlên xwe yên cur bi cur ve hatiye lêkolan, bi taybetî li ser statûya dengbêjan, fonksiyon û taybetiyên kilamên dengbêjiyê hatiye rawestîn. BeŞa duyem ya xebatê li ser jînenîgariya Meryem Xanê ye. Dengbêj Meryem Xan, jiyaneke çawa derbas kiriye û di seranserê jiyana xwe de rastî çi qewimînan hatiye di vê beŞê de cî digirin. Di serî de cihê ji dayikbûna wê paŞê malbata wê, zewacên wê, çûna wê ya Bexdayê, hunermendiya wê û mirina wê bi hûrgulî hatine vegotin. Di beŞa sêyem de jî berhemên Meryem Xanê li dor temaya hizinê hatine dahûrîn. Ji çil û sê kilamên wê yên li ber destan bîst û pênc kilam ku hêmanên hizinê dihundirînin hatine hilbijartin û li dor temaya hizinê ev kilam hatine analîzkirin. Di destpêka beŞê de pêŞî pênaseya hizinê hatiye kirin û hest û hîsên ku dibin sedema xembariya mirovan hatine ravekirin. Ji bilî kilamên hizinê kilamên din yên Meryem Xanê ku ew jî 18 kilam in weke pêvek di dawiya xebatê de cî digirin.
Monografıya çanda gel a Dêrıka çıyayê mazî
(Mardin Artuklu Üniversitesi, 2017) Ece, Emre; Aslan, Mustafa
Bu çalışmada Mardin'in Derik ilçesi ve onun civar köyleri esas alınmıştır. Tezde kullanılan metod ve teknik hakkında bilgilerin aktarıldığı birinci bölüm hariç, çalışmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. İkinci bölümde çalışma sahası tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde yörenin töre ve adetleri, insan yaşamının geçiş dönemlerinden doğum, evlilik ve ölüm; bayram ve törenler, halk bilimleri, giyim ve süslenme biçimleri, halk inançları ve bölgenin anonim genç ve çocuk oyunları incelenen esas konulardandır. Bu bölümde ilkin konuyla ilgili bilgiler, önceki yazılı kaynaklardan verilmiştir. Diğer kaynakların yanı sıra özellikle kürt folkloru ile ilgili kaynaklardan yararlanılmıştır. Bölgenin kültürel değişikliklerinin bu kaynaklardaki bilgilerle mukayese edilerek ortaya çıkması ve bu sayede konunun daha kolay yorumlanabilmesi amaçlanmıştır. Dördüncü bölüm ise bölgenin halk edebiyatı hakkındadır. Düzyazı ve nazım biçiminde olan bu ürünlerin başında evvela kitabi bilgiler verilmiş, daha sonra bu bilgiler ışığında ürünler yorumlanmıştır. Kaynak kişilerden elde edilen ürünler şekil ve içerik yönünden değerlendirilerek alfabetik sıraya göre sınıflandırılmıştır. Şekil ve içerikleri hakkında izahatlar yapılmıştır. Bu araştırmalar sonucunda bölgenin bugünkü kültürünün, önceki metinler yoluyla haberdar olduğumuz eski dönem kürt kültürü ile yakın ilişki içerisinde olduğu belirlenmiştir. Aynı zamanda yörenin kültüründe saha ile ilgisi bulunan diğer halkların da etkisi olmuştur. Yine sahanın coğrafyasının ve yaşam şartlarının bu oluşum ve gelişimde özel bir yere sahip olduğu anlaşılmıştır.
Perwerdeya nirxên çandî û civakî di kovargeriya zarokan a Kurmancî-Latînî de (1980-2015)
(Mardin Artuklu Üniversitesi, 2018) Taher, İde Demiral; Aslan, Mustafa
Bu çalışma 1980 ve 2015 yılları arasında Kurmanci ve Latin alfabesiyle yayımlanmış çocuk dergileri ile ilgili yapılmıştır. Bu çalışmanın iki temel amacı var; birincisi Kurmanci olup latin alfabesiyle yayımlanmış çocuk dergilerinin kültürel ve toplumsal değerler eğitimi ile ilgili genel bir değerlendirme yapmak; diğeri de söz konusu dergilerle ilgili bir indeks oluşturmaktır. Bu tez, başlangıç ve sonuç dışında üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, dünya, Türkçe ve Kürtçe çocuk dergiciliği ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. Kürtçe çocuk dergiciliği konusunda, gecikme, başlangıç ve gelişimi, ilk Kürtçe çocuk dergisi – Gir û Galî Mindalanî Kurd- ve Latin alfabeli Kurmanci çocuk dergiciliğinin gelişimi yer almaktadır. Bu bölümün sonunda çocuk, edebiyat, dergi ve eğitim gibi kavramlar üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, araştırma sonucunda elde edilen Latin alfabeli Kurmanci çocuk dergileri kronolojik olarak tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde ise Latin alfabesiyle çıkmış Kurmanci çocuk dergilerinin eğitim değerleri açısından genel bir analizi yapılmıştır. Sonuç bölümünde Latin alfabeli Kurmanci çocuk dergiciliğinin sorunları ve çözümleri ile ilgili bazı tespit ve öneriler sunulmuştur. Ekte, sayıları fazla olan dergiler için tarih ve sayılarının yer aldığı tablolar hazırlanmış ve ayrıca söz konusu dergilerin ilk ve son sayılarının kapak resimlerine yer verilmiştir.
Pirsgirêkên zarokên duziman di dibistanên yekziman de
(2018) Güneş, Cemil; Aslan, Mustafa
Dil insan ile toplum ve toplumun kurumları arasındaki ilişkiyi kuran önemli bir araçtır. Eğitim de insanı topluma ve toplumun ihtiyaçlarına hazırlama sürecidir. Şüphesiz ki eğitim süreci toplumun kendi dili ile yapıldığı zaman değerli ve de faydalıdır. Ne yazık ki Türkiye'de yılda milyonlarca öğrenci anadilleri dışında bir dil ile eğitime tabi tutuldukları için birçok sorun ile karşılaşıyorlar. Bu araştırmanın amacı da tek dilli okullarda eğitim göre ikidilli çocukların okuma-yazma, iletişim ve okul-sınıfa uyumda yaşadığı sorunları tespit etmektir. Bu araştırma ilkokul 1. sınıfa giden öğrencilerin yaşadığı sorunlar ile sınırlandırılmıştır. ile sınırlandırılmıştır. Araştırma hazırlanan bir mülakat formu ile yapılmıştır. Bu görüşmeler toplam 24 öğretmen ile gerçekleşmiştir. Bu öğretmenlerden 12sinin anadili Kürtçe, 11inin anadili Türkçe ve 1inin ise Arapça'dır. Bu araştırma dört bölümden oluşmuştur. İlk bölümde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi, sınırlılığı ve çerçevesi anlatılmıştır. İkinci bölümde dil, anadil, birinci dil, ikinci dil, ikidillilik gibi terimler geniş bir şekilde anlatılmıştır. Üçüncü bölümde eğitim ve dil ilişkisi açıklanıp anadilinde ve ikidilli eğitim anlatılmıştır ve son bölümde ise saha çalışmasında elde edinilen verilen değerlendirilip ve tespitler yapılmıştır. Elde edilen verilerden anlaşıldı ki ikidilli çocuklar, eğitim dilinin farklı olmasından dolayı birçok sorun ile karşılaşıyorlar. Keza anlaşıldı ki bu ikidilli çocuklar okuma-yazma, anlama, iletişim ve öğretmen-okula uyum konusunda ciddi sorunlar yaşamaktadır. Sonuç bölümüde ise yapılan tespitler teorik zeminde tartışılıp çocukların akademik başarısı için ikidilli eğitim önerilmiştir. Anahtar kelimer: Tekdilli eğitim, ikidilllik, sorun, öğrenme sorunları